Depo-2
{
"version": "1.1",
"depotId": "depo-2",
"category": {
"id": "CAT-002",
"name": "İlk Türk-İslam Devletleri"
},
"questions": [
{
"id": "DEP-02-Q-0001",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "**Türklerle Araplar arasında İslamiyet öncesinde gelişen dolaylı ilişkilerde aşağıdakilerden hangisi etkili olmuştur?**",
"options": {
"A": "Nizamiye medreselerinin kurulması",
"B": "İpek Yolu üzerinden ticaret yapılması",
"C": "Türklerin Abbasi ordusuna alınması",
"D": "Karahanlıların İslamiyet’i benimsemesi",
"E": "Gaznelilerin Hindistan’a sefer düzenlemesi"
},
"correct": "B",
"explanation": "İslamiyet öncesinde ticaret yolları, uzak bölgelerde yaşayan toplulukların birbirlerini tanımasına imkân sağlıyordu. MEB ders kitabı, Türk-Arap ilişkilerinin bu evresinde İpek Yolu ticaretini ve Sasani ordusundaki temasları birlikte belirtir. Diğer gelişmeler İslamiyet’in ortaya çıkışından sonraki dönemlere aittir."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0002",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "**Müslümanların İran üzerinden doğuya ilerlemesi sırasında direncinin kırılması, Türk topluluklarıyla doğrudan ilişkilerin gelişmesini kolaylaştıran devlet aşağıdakilerden hangisidir?**",
"options": {
"A": "Bizans",
"B": "Akhun",
"C": "Hazar",
"D": "Sasani",
"E": "Göktürk"
},
"correct": "D",
"explanation": "İslam ordularının İran yönündeki ilerleyişinde başlıca karşı güç Sasanilerdi. Sasani topraklarının ele geçirilmesi, Müslümanları Horasan ve Türk topluluklarının bulunduğu alanlara yaklaştırdı. Bizans’la mücadele ise esas olarak farklı bir fetih hattıyla ilgilidir."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0003",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "**642 yılında yapılan Nihavend Savaşı aşağıdaki taraflardan hangileri arasında gerçekleşmiştir?**",
"options": {
"A": "Müslümanlar - Sasaniler",
"B": "Müslümanlar - Hazarlar",
"C": "Sasaniler - Göktürkler",
"D": "Müslümanlar - Çinliler",
"E": "Bizanslılar - Hazarlar"
},
"correct": "A",
"explanation": "Nihavend’de Müslüman ordusu Sasani kuvvetlerini yenmiştir. Savaş, İran’daki Sasani askerî direncini kırarak doğuya ilerleyişi kolaylaştırmıştır. Türklerle ilişkileri hazırlayan bir gelişme olması, savaşın doğrudan Türklerle yapıldığı anlamına gelmez."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0004",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "**Nihavend Savaşı’nın kazanılması sırasında halifelik görevinde bulunan kişi aşağıdakilerden hangisidir?**",
"options": {
"A": "Hz. Ebû Bekir",
"B": "Hz. Osman",
"C": "Hz. Ali",
"D": "Muaviye",
"E": "Hz. Ömer"
},
"correct": "E",
"explanation": "642 tarihli Nihavend Savaşı Hz. Ömer’in halifeliği döneminde gerçekleşmiştir. Hz. Osman döneminde ise Horasan yönündeki seferler yoğunlaşmıştır. Bir savaşı halifelik dönemiyle eşleştirmek, o halifenin bizzat ordunun başında savaşa katıldığı anlamına gelmez."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0005",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "Sasani ordusunun Nihavend’de yenilmesinden sonra Müslüman kuvvetlerinin İran’ın doğusuna ilerlemesi kolaylaşmıştır.\n\n**Bu gelişmenin Türk-Müslüman ilişkileri açısından doğrudan etkisi aşağıdakilerden hangisidir?**",
"options": {
"A": "Türk devletlerinde veraset usulünün değişmesi",
"B": "Türkçenin halifeliğin resmî dili olması",
"C": "Türk topluluklarıyla temas alanının genişlemesi",
"D": "Türklerin tamamının aynı anda Müslüman olması",
"E": "Türk hükümdarlarının halifeliği üstlenmesi"
},
"correct": "C",
"explanation": "İran’daki askerî engelin zayıflaması, Müslümanların Türk topluluklarının bulunduğu bölgelere ulaşmasını kolaylaştırmıştır. Bu, temasların genişlemesini açıklar; bütün Türklerin din değiştirmesi veya yönetim kurumlarının dönüşmesi gibi sonuçları kendiliğinden doğurmaz."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0006",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "**Aşağıdaki gelişmelerden hangisi Sasani hanedanının sona ermesiyle ilişkilidir?**",
"options": {
"A": "Talas’ta Çin ordusunun yenilmesi",
"B": "Belencer’de Hazarların üstünlük sağlaması",
"C": "Medâin’in Müslümanların eline geçmesi",
"D": "III. Yezdicerd’in Merv’de öldürülmesi",
"E": "Derbend üzerinden kuzeye sefer yapılması"
},
"correct": "D",
"explanation": "Son Sasani hükümdarı III. Yezdicerd’in 651’de Merv’de öldürülmesi hanedanın sona erişiyle ilişkilidir. Nihavend 642’de askerî direnci kırmış, ancak hükümdarın varlığı hemen o tarihte son bulmamıştır. Medâin’in kaybı da bu sona giden daha erken bir aşamadır."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0007",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "**Maveraünnehir adı, aşağıdaki nehirlerden hangisinin ötesinde kalan bölgeyi ifade etmek için kullanılmıştır?**",
"options": {
"A": "Seyhun",
"B": "Ceyhun",
"C": "İtil",
"D": "Fırat",
"E": "Dicle"
},
"correct": "B",
"explanation": "Maveraünnehir, Arapça kaynaklarda Ceyhun’un ötesindeki bölgeyi adlandırır. Ceyhun’un diğer adı Amuderya’dır. Genel coğrafya öğretiminde bölge Ceyhun ile Seyhun arasındaki alan olarak tanımlanır; tarihî kaynaklardaki sınırları ise dönemlere göre değişebilir."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0008",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "**Aşağıdaki nehir adı eşleştirmelerinden hangisi doğrudur?**",
"options": {
"A": "Ceyhun - Amuderya",
"B": "Seyhun - Amuderya",
"C": "Ceyhun - Siriderya",
"D": "İtil - Siriderya",
"E": "Seyhun - Volga"
},
"correct": "A",
"explanation": "Ceyhun Amuderya, Seyhun Siriderya, İtil ise Volga adıyla bilinir. Bu adların ayırt edilmesi, Maveraünnehir ile Hazar coğrafyasını birbirine karıştırmadan değerlendirmeyi sağlar."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0009",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "**Aşağıdaki şehir çiftlerinden hangisi Maveraünnehir’in önemli merkezleri arasında yer alır?**",
"options": {
"A": "Basra - Kûfe",
"B": "Merv - Nişabur",
"C": "Medâin - Nihavend",
"D": "Derbend - Belencer",
"E": "Buhara - Semerkant"
},
"correct": "E",
"explanation": "Buhara ve Semerkant, Maveraünnehir’in başlıca tarihî merkezlerindendir. Merv ve Nişabur Horasan’la, Derbend ve Belencer Kafkasya-Hazar hattıyla ilişkilidir. Basra ve Kûfe ise Irak’taki fetih faaliyetlerinde önemli merkezler olmuştur."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0010",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "**Horasan yönündeki sürekli ve etkili İslam seferlerinin yoğunlaşması aşağıdaki halifelerden hangisinin dönemine rastlar?**",
"options": {
"A": "Hz. Ali",
"B": "Hz. Ebû Bekir",
"C": "Hz. Osman",
"D": "Ömer b. Abdülaziz",
"E": "Me’mûn"
},
"correct": "C",
"explanation": "TDV’nin Horasan maddesi, Hz. Ömer dönemindeki ilk ilerlemelerden sonra sürekli ve etkili akınların Hz. Osman döneminde başladığını belirtir. Burada ilk yöneliş ile seferlerin yoğunlaşması ayrı gelişmelerdir."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0011",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "Aşağıda bir yöneticinin bazı faaliyetleri verilmiştir:\n\n- Hz. Osman döneminde Basra valiliği yapmıştır.\n- Horasan yönündeki fetih faaliyetlerinde görev almıştır.\n- Ahnef b. Kays’ın görev aldığı seferleri yönetmiştir.\n\n**Bu yönetici aşağıdakilerden hangisidir?**",
"options": {
"A": "Abdullah b. Âmir",
"B": "Ebû Müslim Horasânî",
"C": "Kuteybe b. Müslim",
"D": "Mesleme b. Abdülmelik",
"E": "Ziyâd b. Ebîh"
},
"correct": "A",
"explanation": "Abdullah b. Âmir, Hz. Osman döneminde Basra valisi olarak doğu seferlerinde rol oynamıştır. Kuteybe b. Müslim’in Maveraünnehir faaliyetleri Emeviler dönemine, Ebû Müslim Horasânî’nin belirleyici rolü ise Abbasi ihtilaline aittir."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0012",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "**Hz. Osman döneminde Horasan ve Toharistan yönündeki seferlerde görev alan komutan aşağıdakilerden hangisidir?**",
"options": {
"A": "Tarık b. Ziyâd",
"B": "Amr b. Âs",
"C": "Mûsâ b. Nusayr",
"D": "Ahnef b. Kays",
"E": "Mesleme b. Abdülmelik"
},
"correct": "D",
"explanation": "Ahnef b. Kays, Abdullah b. Âmir’in yürüttüğü doğu seferlerinde görev almıştır. Tarık b. Ziyâd ve Mûsâ b. Nusayr Endülüs fetihleriyle, Amr b. Âs Mısır’ın fethiyle, Mesleme ise Emeviler dönemindeki farklı cephelerle tanınır."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0013",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "**Müslüman ordularının Kafkasya yönündeki ilerleyişinde karşılaştığı Türk siyasi gücü aşağıdakilerden hangisidir?**",
"options": {
"A": "Türgişler",
"B": "Hazarlar",
"C": "Uygurlar",
"D": "Karahanlılar",
"E": "Gazneliler"
},
"correct": "B",
"explanation": "Kafkasya hattında Müslüman orduları Hazarlarla karşılaşmıştır. Hazarların bölgedeki varlığı, Türk-Müslüman ilişkilerinin yalnızca Orta Asya’da gelişmediğini gösterir. Karahanlılar ve Gazneliler ise daha sonraki Türk İslam devletleridir."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0014",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "**Kaynaklarda Bâbülebvâb adıyla da anılan ve Müslüman ordularının Hazar ülkesine yönelen seferlerinde kullandığı geçit aşağıdakilerden hangisidir?**",
"options": {
"A": "Gülek",
"B": "Zigana",
"C": "Hayber",
"D": "Daryal",
"E": "Derbend"
},
"correct": "E",
"explanation": "Derbend, Hazar Denizi’nin batı kıyısı ile Kafkas dağları arasındaki stratejik geçiş alanıdır ve Bâbülebvâb adıyla da anılır. Aynı geniş coğrafyadaki Daryal başka bir geçittir; iki ad birbirinin karşılığı değildir."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0015",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "**Hz. Osman döneminde Müslüman ordularının ulaştığı ve Hazar kuvvetleri karşısında yenilgiye uğradığı merkez aşağıdakilerden hangisidir?**",
"options": {
"A": "Buhara",
"B": "Nişabur",
"C": "Belencer",
"D": "Semerkant",
"E": "Merv"
},
"correct": "C",
"explanation": "652-653’teki seferde Müslüman ordusu Belencer’e kadar ilerlemiş, Hazar kuvvetleri karşısında yenilmiştir. Belencer erken dönem Hazar merkezlerinden biridir. Şehrin Maveraünnehir şehirleriyle karıştırılmaması gerekir."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0016",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "**VII. yüzyıldaki Türk-Müslüman ilişkileriyle ilgili aşağıdaki yer ve gelişme eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?**",
"options": {
"A": "Nihavend - Sasani ordusunun yenilmesi",
"B": "Horasan - Doğu yönündeki seferler",
"C": "Derbend - Hazar ülkesine geçiş",
"D": "Belencer - Hazarlarla mücadele",
"E": "Merv - Kafkasya’ya giriş geçidi"
},
"correct": "E",
"explanation": "Merv, Horasan’ın önemli şehirlerinden biridir; Kafkasya’ya giriş geçidi değildir. Hazar ülkesine yönelen seferlerdeki stratejik geçiş alanı Derbend’dir. Diğer eşleştirmeler erken Türk-Müslüman ilişkilerinin coğrafyasına uygundur."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0017",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "Hz. Ali dönemindeki iç karışıklıklar sırasında Horasan’da merkezî yönetimin denetimi zayıflamış ve yerel ayaklanmalar görülmüştür.\n\n**Bu bilgiden aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?**",
"options": {
"A": "İç siyasi sorunların sınır bölgelerindeki hâkimiyeti etkilediğine",
"B": "Horasan halkının tamamının aynı inancı benimsediğine",
"C": "Doğu seferlerinin kalıcı olarak sona erdiğine",
"D": "Bölgedeki bütün yerel yönetimlerin ortadan kalktığına",
"E": "Türklerin halifeliğin yönetimini ele geçirdiğine"
},
"correct": "A",
"explanation": "Verilen bilgi, merkezdeki siyasi sorunlarla sınır bölgelerindeki denetim arasında ilişki bulunduğunu gösterir. Ayaklanmaların görülmesi, bütün halkın aynı inançta olduğunu veya fetih faaliyetlerinin bir daha başlamadığını kanıtlamaz."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0018",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "Bir araştırmada Türklerin Müslümanlarla ilk ilişkileri yalnızca Horasan’daki gelişmeler üzerinden anlatılmıştır.\n\n**Bu araştırmanın coğrafi kapsamını tamamlamak için aşağıdaki konulardan hangisinin eklenmesi gerekir?**",
"options": {
"A": "Endülüs’teki Emevi yönetiminin",
"B": "Kuzey Afrika’daki Berberi hareketlerinin",
"C": "Sicilya’daki Müslüman yerleşmelerinin",
"D": "Kafkasya’daki Hazar-Müslüman mücadelelerinin",
"E": "Hindistan’daki Gazneli fetihlerinin"
},
"correct": "D",
"explanation": "Erken Türk-Müslüman ilişkilerinin bir diğer ana hattı Kafkasya’dır. Hazarlarla yaşanan mücadelelerin eklenmesi bu eksikliği giderir. Hindistan’daki Gazneli fetihleri ise Türklerin Müslümanlarla ilk karşılaşmalarından daha sonraki bir döneme aittir."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0019",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "I. Nihavend Savaşı’nın yapılması\nII. III. Yezdicerd’in ölümü\nIII. Hz. Osman dönemindeki Belencer seferi\n\n**Bu gelişmelerin eskiden yeniye doğru sıralanışı aşağıdakilerden hangisidir?**",
"options": {
"A": "II - I - III",
"B": "I - II - III",
"C": "I - III - II",
"D": "III - I - II",
"E": "II - III - I"
},
"correct": "B",
"explanation": "Nihavend Savaşı 642’de gerçekleşmiş, III. Yezdicerd 651’de ölmüş, belirtilen Belencer seferi ise 652-653’te yapılmıştır. Bu sıra, Sasani direncinin kırılması, hanedanın sona ermesi ve Hazar hattındaki büyük seferi birbirinden ayırır."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0020",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "Bir tarihçi, bir Türk topluluğuyla Müslüman ordusunun savaştığını belirleyen kaydın, o topluluğun aynı tarihte İslamiyet’i kabul ettiğini kanıtlamaya yetmeyeceğini belirtmiştir.\n\n**Tarihçinin bu değerlendirmesinin temel gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?**",
"options": {
"A": "Savaşların yalnızca aynı dine mensup topluluklar arasında yapılması",
"B": "Ticari ilişkilerin askerî karşılaşmaları bütünüyle engellemesi",
"C": "Din değiştirme ile askerî temasın farklı olgular olması",
"D": "Sınır komşuluğunun siyasi ilişkileri ortadan kaldırması",
"E": "Fethedilen bölgelerde kültürel değişimin mümkün olmaması"
},
"correct": "C",
"explanation": "Askerî karşılaşma, taraflar arasında temas bulunduğunu gösterir; bir tarafın diğerinin dinini benimsediğini tek başına kanıtlamaz. Din değiştirmeyi belirlemek için inanç ve uygulamalara ilişkin ayrı kanıtlar gerekir. Bu ayrım, fetih tarihi ile İslamlaşma tarihinin özdeşleştirilmesini önler."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0021",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "VII. yüzyılda Sasani yönetiminin çözülmesi ve Göktürk nüfuzunun zayıflaması üzerine Maveraünnehir’deki bazı yerel hanedanlar bağımsız hareket etmeye başlamıştır.\n\n**Bu durum, bölgedeki ilk Müslüman ilerleyişinin değerlendirilmesinde aşağıdakilerden hangisinin dikkate alınmasını gerektirir?**",
"options": {
"A": "Bütün şehirlerin tek hükümdardan emir aldığının",
"B": "Yerel yönetimlerin aynı siyasi tutumu benimsediğinin",
"C": "Bölgedeki halkın tamamının Türk kökenli olduğunun",
"D": "Fetihlerin yalnızca Çin ordusuna karşı yürütüldüğünün",
"E": "Müslümanların farklı yerel siyasi güçlerle karşılaştığının"
},
"correct": "E",
"explanation": "Yerel hanedanların bağımsızlaşması, Müslüman kuvvetlerinin bölgede tek ve birleşik bir siyasi güçle karşılaşmadığını gösterir. Şehir ve bölge yöneticilerinin tutumları ayrı değerlendirilmelidir. Siyasi parçalanmışlık, bütün halkların etnik kökeni veya dinleri hakkında tek başına sonuç vermez."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0022",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "**Emeviler döneminde Türklerin de içinde bulunduğu Arap olmayan Müslüman topluluklar için kullanılan terim aşağıdakilerden hangisidir?**",
"options": {
"A": "Zimmî",
"B": "Sugūr",
"C": "Mevâlî",
"D": "Cünd",
"E": "Avâsım"
},
"correct": "C",
"explanation": "Mevâlî, bu bağlamda Arap olmayan Müslümanları ifade eder; yalnızca Türklere özgü değildir. Zimmî ise Müslüman olmayan, İslam devletinin koruması altında bulunan kişidir. Sugūr ve avâsım sınır bölgeleriyle, cünd askerî teşkilatlanmayla ilişkilidir."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0023",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "Bazı Emevi yöneticileri, Müslüman olan Türklerden cizye almaya devam etmiş ve askerî hizmette bulunan Arap olmayan Müslümanları maaş bakımından Araplarla eşit tutmamıştır.\n\n**Bu uygulamalar aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?**",
"options": {
"A": "Askerî hizmetin bütün topluluklara kapatılmasının",
"B": "Dinî ortaklığa rağmen köken ayrımının sürmesinin",
"C": "Vergilerin yalnızca topraktan alınmasının",
"D": "Arapların yönetimdeki etkisinin sona ermesinin",
"E": "Müslüman olmanın siyasi bağımsızlık sağlamasının"
},
"correct": "B",
"explanation": "İslamiyet’i benimsemiş kişilerden cizye alınmasının sürdürülmesi ve maaş ayrımı, Müslümanlar arasında kökene dayalı eşitsizliği gösterir. Verilen örnek, Türklerin askerî hizmetten bütünüyle dışlandığını değil, hizmete rağmen eşit muamele görmediğini anlatır."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0024",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "**Emevi yönetiminde Arap Müslümanlarla Türk kökenli Müslümanlar arasında eşitsiz uygulamalar yapılmasının aşağıdaki sonuçlardan hangisini doğurması beklenir?**",
"options": {
"A": "Türklerin halifelik üzerindeki nüfuzunun artması",
"B": "Türgişlerin Emevi ordusuna katılması",
"C": "Türk hükümdarlarının fetihleri desteklemesi",
"D": "Türklerin Arap kabile düzenini benimsemesi",
"E": "Türklerin yönetimle bütünleşmesinin zorlaşması"
},
"correct": "E",
"explanation": "Eşitsiz uygulamalar, yönetimin meşruiyetine ve toplumsal kabulüne zarar verebilir. Arap olmayan Müslümanların hak kaybı yaşaması, yönetimle aralarındaki gerilimi artırmıştır. Diğer seçeneklerdeki siyasi veya kültürel gelişmeler, bu uygulamaların doğrudan sonucu değildir."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0025",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "**Emevi halifeleri arasında mevâlîyi Arap Müslümanlarla eşit kabul eden yaklaşımıyla öne çıkan kişi aşağıdakilerden hangisidir?**",
"options": {
"A": "Mu‘tasım",
"B": "Harun Reşid",
"C": "Me’mûn",
"D": "Ömer b. Abdülaziz",
"E": "Mütevekkil"
},
"correct": "D",
"explanation": "Ömer b. Abdülaziz, Arap olmayan Müslümanlara yönelik eşitsizlikleri gidermeye çalışmıştır. Bu örnek, Emevi dönemindeki bütün yöneticilerin aynı politikayı uyguladığı genellemesini önler. Diğer seçeneklerdeki kişiler Abbasi halifeleridir."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0026",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "**Emeviler dönemindeki Türk-Müslüman ilişkileriyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?**",
"options": {
"A": "Mevâlî terimi yalnızca Türk Müslümanları kapsardı.",
"B": "Türklerle ilişkilerde askerî mücadeleler yaşanmıştır.",
"C": "Bazı yöneticiler Müslümanlar arasında ayrım yapmıştır.",
"D": "Ömer b. Abdülaziz eşitsizlikleri azaltmaya çalışmıştır.",
"E": "Bölgesel hâkimiyet mücadeleleri ilişkileri etkilemiştir."
},
"correct": "A",
"explanation": "Mevâlî yalnızca Türklerden oluşmaz; İranlılar ve başka Arap olmayan Müslüman topluluklar da bu adla anılmıştır. Dolayısıyla terim tek bir etnik topluluğa indirgenemez. Diğer yargılar Emevi dönemindeki ilişkilerin farklı boyutlarını yansıtır."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0027",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "Aşağıda bir yöneticinin bazı özellikleri verilmiştir:\n\n- Emeviler döneminde Horasan valiliği yapmıştır.\n- Buhara ve Semerkant üzerinde Emevi hâkimiyetinin kurulmasında etkili olmuştur.\n\n**Bu yönetici aşağıdakilerden hangisidir?**",
"options": {
"A": "Abdullah b. Âmir",
"B": "Ahnef b. Kays",
"C": "Kuteybe b. Müslim",
"D": "Eşnâs et-Türkî",
"E": "Ebû Müslim Horasânî"
},
"correct": "C",
"explanation": "Kuteybe b. Müslim, Emevilerin Horasan valisi olarak Maveraünnehir seferlerini yürütmüştür. Abdullah b. Âmir ve Ahnef b. Kays önceki dönemin doğu seferleriyle; Eşnâs Abbasi hizmetiyle; Ebû Müslim Horasânî Abbasi ihtilaliyle ilişkilidir."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0028",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "**Türklerle ilişkiler bağlamında aşağıdaki kişi ve faaliyet eşleştirmelerinden hangisi doğrudur?**",
"options": {
"A": "Mu‘tasım - Türgiş direnişinin yönetimi",
"B": "Kuteybe - Maveraünnehir’de fetihler",
"C": "Sulu Kağan - Samarra’nın kuruluşu",
"D": "Câhiz - Horasan valiliği",
"E": "Eşnâs - Fezâilü’l-Etrâk’ın yazılması"
},
"correct": "B",
"explanation": "Kuteybe’nin faaliyet alanı Maveraünnehir’dir. Türgiş direnişi Sulu Kağan’la, Samarra’nın kuruluşu Mu‘tasım’la, Fezâilü’l-Etrâk ise Câhiz’le ilişkilidir. Eşnâs Abbasi ordusundaki komutanlardan biridir."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0029",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "**Kuteybe’nin Maveraünnehir seferlerinde aşağıdaki gelişmelerden hangisi daha önce gerçekleşmiştir?**",
"options": {
"A": "Semerkant’ın Emevi hâkimiyetine alınması",
"B": "Şâş ve Fergana seferlerinin gerçekleştirilmesi",
"C": "Haccâc’ın ölümünün ardından seferlere ara verilmesi",
"D": "Kuteybe’nin son seferinde Çin sınırına yönelmesi",
"E": "Buhara’da Emevi hâkimiyetinin kurulması"
},
"correct": "E",
"explanation": "Buhara’nın alınması 708-709’a, Semerkant’ın alınması 711-712’ye tarihlenir. Şâş ve Fergana’ya yönelik sonraki faaliyetler bunları izler; Haccâc 714’te ölür, Kuteybe’nin son seferi 715’te gerçekleşir. Bu sıra ilerleyişin aşamalarını gösterir."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0030",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "Kuteybe, Maveraünnehir’de bazı yerel yöneticilerle vergi ödenmesi, askerî yardım sağlanması ve şehre muhafız yerleştirilmesi şartlarıyla anlaşmalar yapmıştır.\n\n**Bu anlaşmaların ortak amacı aşağıdakilerden hangisidir?**",
"options": {
"A": "Yerel merkezleri Emevi yönetimine bağlamak",
"B": "Türgişlere ortak hükümdar seçmek",
"C": "Şehirlerin askerî önemini ortadan kaldırmak",
"D": "Yerel yöneticileri halifeliğe aday göstermek",
"E": "Horasan’daki garnizonları dağıtmak"
},
"correct": "A",
"explanation": "Vergi, askerî destek ve garnizon şartları siyasi bağlılığı kurma ve denetimi sürdürme araçlarıdır. Bunlar yerel merkezlerin Emevi hâkimiyetine bağlanmasını amaçlar. Anlaşmanın varlığı, şehir halkının bütünüyle din değiştirdiğine ilişkin kanıt oluşturmaz."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0031",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "**Emevilerin Orta Asya’daki ilerleyişine karşı mücadelesiyle öne çıkan Sulu Kağan aşağıdaki Türk siyasi güçlerinden hangisinin hükümdarıdır?**",
"options": {
"A": "Karluklar",
"B": "Hazarlar",
"C": "Uygurlar",
"D": "Türgişler",
"E": "Kırgızlar"
},
"correct": "D",
"explanation": "Sulu Kağan Türgiş hükümdarıdır. Emevi kuvvetlerine karşı mücadeleleri, Orta Asya’da hâkimiyet kurma çabalarını zorlaştırmıştır. Hazarların mücadele alanı ağırlıkla Kafkasya, Karlukların Talas bağlamındaki rolü ise farklı bir gelişmedir."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0032",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "**Sulu Kağan’ın Emevi ilerleyişine karşı mücadelelerinin siyasi amacı aşağıdakilerden hangisidir?**",
"options": {
"A": "Abbasi başşehrini Türk ülkesine taşımak",
"B": "Bizans sınırında garnizonlar kurmak",
"C": "Türgişlerin bölgedeki hâkimiyetini korumak",
"D": "Arap kabileleri arasında yönetimi paylaşmak",
"E": "Samarra’daki Türk komutanları desteklemek"
},
"correct": "C",
"explanation": "Türgiş-Emevi mücadelesi bölgesel siyasi hâkimiyet ve bağımsızlık çerçevesinde değerlendirilir. Sulu Kağan’ın faaliyetlerini daha sonraki Samarra düzeni veya Abbasi askerî yapılanmasıyla ilişkilendirmek dönem hatasıdır."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0033",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "Emevi yönetimine karşı çıkan Hâris b. Süreyc, Türgiş hükümdarı Sulu Kağan’la iş birliği yapmıştır.\n\n**Bu gelişme Türk-Emevi mücadeleleri hakkında aşağıdaki değerlendirmelerden hangisini destekler?**",
"options": {
"A": "Arap topluluklarının tek siyasi tutum benimsediğini",
"B": "Türgişlerin Abbasi halifesine bağlı olduğunu",
"C": "Mücadelenin yalnızca inanç farkından kaynaklandığını",
"D": "Yerel güçlerin savaşlarda etkisiz kaldığını",
"E": "Siyasi ittifakların etnik sınırları aşabildiğini"
},
"correct": "E",
"explanation": "Bir Arap muhalifin Türgiş hükümdarıyla iş birliği yapması, tarafların yalnızca köken veya inanç temelinde ayrılmadığını gösterir. Siyasi çıkarlar ve yönetim karşıtlığı ittifakların kurulmasında etkili olabilmiştir. Bu olayın Abbasi dönemine taşınması da yanlıştır."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0034",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "**Türgişlerin Emevilerle, Türk askerlerinin ise Mu‘tasım dönemindeki Abbasi yönetimiyle ilişkileri karşılaştırıldığında aşağıdaki ayrımlardan hangisi öne çıkar?**",
"options": {
"A": "Sınır savunması - Bağımsız devlet kuruluşu",
"B": "Bölgesel direniş - Halifelik hizmetinde görev",
"C": "Halifeyi koruma - Fetihlere karşı mücadele",
"D": "Başşehir yönetimi - Ticaret yollarının kapatılması",
"E": "Dinî eğitim - Yerel vergi anlaşmaları"
},
"correct": "B",
"explanation": "Türgişler Emevi ilerleyişine karşı siyasi-askerî mücadele yürütürken Mu‘tasım dönemindeki Türk birlikleri halifelik ordusunda görev almıştır. Bu karşılaştırma iki farklı bağlamı ayırır; bütün Türk topluluklarının aynı tarihte aynı tutumu benimsediğini ileri sürmez."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0035",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "**Me’mûn’un Türk askerlerini Abbasi ordusuna almasını devlet politikası hâline getirmesinde aşağıdakilerden hangisi etkili olmuştur?**",
"options": {
"A": "Maveraünnehir’de bütün orduların dağıtılması",
"B": "Türgiş hükümdarının halife ilan edilmesi",
"C": "Bizans sınırının savunmasız bırakılması",
"D": "Arap ve İranlı gruplara karşı denge arayışı",
"E": "Bağdat’ın ticari işlevinin sona ermesi"
},
"correct": "D",
"explanation": "Türklerin askerî kabiliyetlerinden yararlanmanın yanında, mevcut Arap ve İranlı grupların nüfuzu karşısında denge oluşturma isteği etkiliydi. Böylece askerî tercih aynı zamanda devlet içindeki güç ilişkileriyle bağlantılı bir siyasi karar oldu."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0036",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "I. Kuteybe’nin Maveraünnehir seferleri\nII. Me’mûn’un Türk birliklerine önem vermesi\nIII. Mu‘tasım’ın Samarra’yı kurması\n\n**Bu gelişmelerin eskiden yeniye doğru sıralanışı aşağıdakilerden hangisidir?**",
"options": {
"A": "I - II - III",
"B": "II - I - III",
"C": "I - III - II",
"D": "III - II - I",
"E": "II - III - I"
},
"correct": "A",
"explanation": "Kuteybe’nin VIII. yüzyıl başındaki faaliyetleri, Me’mûn’un IX. yüzyıldaki askerî politikasından öncedir. Mu‘tasım, Me’mûn’dan sonra halife olmuş ve 836’da Samarra’yı kurmuştur. Sıra, mücadele döneminden Abbasi ordusundaki yükselişe uzanan değişimi gösterir."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0037",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "**Türklerin Abbasi ordusunda önem kazanmasında;**\n\nI. askerî becerilerinden yararlanılmak istenmesi,\nII. mevcut nüfuz gruplarına karşı denge aranması,\nIII. halifelerin güvenilir birliklere ihtiyaç duyması\n\n**durumlarından hangileri etkili olmuştur?**",
"options": {
"A": "Yalnız I",
"B": "Yalnız II",
"C": "I, II ve III",
"D": "I ve II",
"E": "II ve III"
},
"correct": "C",
"explanation": "Türk birliklerinin tercih edilmesinde savaş yetenekleri, devlet içindeki güç dengesini düzenleme amacı ve halifenin güvenliğini sağlama ihtiyacı birlikte rol oynamıştır. Tercihi yalnızca tek bir askerî veya kültürel nedene indirgemek eksik açıklama olur."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0038",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "Abbasi ordusunda görev alan bazı Türk komutanlar zamanla halifelerin seçilmesinde veya görevden uzaklaştırılmasında etkili olmuştur.\n\n**Bu durum aşağıdakilerden hangisini gösterir?**",
"options": {
"A": "Halifeliğin Türk hanedanına geçtiğini",
"B": "Komutanlık görevlerinin kalıtsal olduğunu",
"C": "Bütün eyaletlerin bağımsızlık kazandığını",
"D": "Türk birliklerinin ordudan çıkarıldığını",
"E": "Askerî gücün siyasi nüfuza dönüşebildiğini"
},
"correct": "E",
"explanation": "Komutanların halife seçimlerini etkileyebilmesi, askerî konumlarının siyasete yansıdığını gösterir. Halifeyi belirleme gücü ile halifelik makamını üstlenmek farklıdır; bu gelişme Abbasi hanedanının bir Türk hanedanına dönüştüğünü kanıtlamaz."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0039",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "**Türklerin Abbasi yönetimindeki konumuyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?**",
"options": {
"A": "Me’mûn döneminde ordu içindeki önemleri artmıştır.",
"B": "Mu‘tasım döneminde önemli görevler üstlenmişlerdir.",
"C": "Bazı komutanlar siyasi kararlarda etkili olmuştur.",
"D": "Askerî ağırlıkları halifelerle çatışmayı bütünüyle önlemiştir.",
"E": "Halifenin güvenliğini sağlayan birliklerde bulunmuşlardır."
},
"correct": "D",
"explanation": "Türk komutanların nüfuzunun artması her zaman uyum doğurmamıştır. Halifelerle komutanlar arasında yetki ve iktidar mücadeleleri yaşanmıştır. Türklerin önemli askerî görevler üstlenmesi, bütün dönem boyunca sorunsuz ilişkiler bulunduğu anlamına gelmez."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0040",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "**Abbasi ordusunda Türk birliklerinin yükselişiyle ilgili aşağıdaki dönem ve gelişme eşleştirmelerinden hangisi doğrudur?**",
"options": {
"A": "Harun Reşid - Samarra’nın başşehir yapılması",
"B": "Me’mûn - Türk birliklerinin öneminin artması",
"C": "Mu‘tasım - Kuteybe’nin Horasan’a atanması",
"D": "Mütevekkil - Türgişlerin kurulması",
"E": "Ömer b. Abdülaziz - Eşnâs’ın görevlendirilmesi"
},
"correct": "B",
"explanation": "Me’mûn’un son yıllarında Türklerin orduya alınması belirgin bir politika hâline gelmiştir. Samarra Mu‘tasım döneminde kurulmuştur. Kuteybe ile Ömer b. Abdülaziz Emevi dönemine, Eşnâs ise Abbasi dönemine aittir."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0041",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "Aşağıda bir şehrin özellikleri verilmiştir:\n\n- 836’da Mu‘tasım tarafından kurulmuştur.\n- Türk birliklerinin yerleşimi esas alınarak düzenlenmiştir.\n- Bir dönem Abbasi başşehri olmuştur.\n\n**Bu şehir aşağıdakilerden hangisidir?**",
"options": {
"A": "Samarra",
"B": "Bağdat",
"C": "Merv",
"D": "Semerkant",
"E": "Tarsus"
},
"correct": "A",
"explanation": "Samarra, Türk birliklerinin yerleşimiyle bağlantılı olarak düzenlenmiş ve hilafet merkezinin taşınmasıyla başşehir olmuştur. Bağdat daha önceki merkezdir. Merv ve Semerkant doğu coğrafyasıyla, Tarsus Bizans sınırındaki askerî faaliyetlerle ilişkilidir."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0042",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "**Mu‘tasım’ın Türk birlikleri için Samarra’da yeni bir yerleşim düzeni oluşturmasında aşağıdakilerden hangisi etkili olmuştur?**",
"options": {
"A": "Türk komutanların Bizans hizmetine geçmesi",
"B": "Maveraünnehir’de ticaretin sona ermesi",
"C": "Bağdat halkıyla askerler arasındaki gerginlikler",
"D": "Türgişlerin Irak’ı ele geçirmesi",
"E": "Halifeliğin Anadolu’ya taşınması"
},
"correct": "C",
"explanation": "Bağdat’taki asker-halk gerginlikleri yeni bir yerleşim arayışında etkili olmuştur. Samarra’nın kuruluşu askerî birliklerin barındırılması ve düzenlenmesi ihtiyacıyla bağlantılıdır. Halifelik merkezi Irak içinde taşınmış, Anadolu’ya götürülmemiştir."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0043",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "Samarra’da mahallelerin düzenlenmesinde Türk komutanların birlikleri esas alınmış ve askerî gruplara ayrı yerleşim alanları ayrılmıştır.\n\n**Bu bilgiden aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?**",
"options": {
"A": "Şehirde sivil faaliyetlerin yasaklandığına",
"B": "Türk birliklerinin dağıtıldığına",
"C": "Şehrin yalnızca sınır savunmasına ayrıldığına",
"D": "Yerleşim düzeninin kabile temeline dayandığına",
"E": "Askerî örgütlenmenin şehir planını etkilediğine"
},
"correct": "E",
"explanation": "Birliklere göre mahalle düzenlenmesi, askerî teşkilatlanmanın mekânsal düzene yansıdığını gösterir. Şehirde çarşı, pazar ve başka sivil alanların da bulunması nedeniyle bu bilgilerden sivil yaşamın yasaklandığı sonucu çıkarılamaz."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0044",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "**Samarra ile Maveraünnehir’deki Semerkant karşılaştırıldığında aşağıdaki ayrımlardan hangisi doğrudur?**",
"options": {
"A": "Bizans sınırında garnizon - Irak’ta hilafet merkezi",
"B": "Irak’ta hilafet merkezi - Orta Asya’da fetih merkezi",
"C": "Horasan’da askerî üs - Kafkasya’da savunma merkezi",
"D": "Orta Asya’da başşehir - Anadolu’da sınır şehri",
"E": "Kafkasya’da ticaret şehri - Horasan’da garnizon"
},
"correct": "B",
"explanation": "Samarra Irak’ta, Dicle kıyısında bir Abbasi başşehridir. Semerkant ise Maveraünnehir’de Kuteybe’nin fetihlerine konu olmuş önemli bir merkezdir. Benzer biçimde askerî faaliyetlerle ilişkili olmaları, iki şehrin coğrafya ve siyasi işlevini aynı yapmaz."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0045",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "**Türk birliklerinin de görev aldığı İslam-Bizans sınırındaki müstahkem askerî-idari bölgeler aşağıdaki adlardan hangisiyle anılmıştır?**",
"options": {
"A": "Mevâlî",
"B": "Dihkān",
"C": "Yabgu",
"D": "Avâsım",
"E": "İkta"
},
"correct": "D",
"explanation": "Avâsım, Bizans sınırındaki müstahkem bölgeler ve askerî-idari düzenle ilişkilidir. Türkler bu savunma kuşağında görev alan unsurlar arasındadır. Mevâlî toplumsal bir terim, dihkan yerel toprak sahibi veya yönetici, yabgu unvan, ikta ise gelir tahsisiyle ilgili bir kavramdır."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0046",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "**Avâsımla ilişkili sınır düzeninde ileri hat kalelerinin bulunduğu müstahkem kuşağı ifade eden terim aşağıdakilerden hangisidir?**",
"options": {
"A": "Sugūr",
"B": "Cünd",
"C": "Mevâlî",
"D": "Hassa",
"E": "Divan"
},
"correct": "A",
"explanation": "Sugūr sınır ve ileri savunma kuşağıyla ilişkilidir. Avâsımla bağlantılı olmakla birlikte tarihî kullanımları her durumda tamamen özdeş değildir. Cünd askerî bölge veya birlik, hassa hükümdara bağlı seçkin kuvvetler, divan ise yönetim kurumları için kullanılır."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0047",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "**Türk birliklerinin sınır hizmeti bağlamında aşağıdaki kişi ve düzenleme eşleştirmelerinden hangisi doğrudur?**",
"options": {
"A": "Mu‘tasım - Türgiş direnişinin başlatılması",
"B": "Me’mûn - Buhara’nın Kuteybe tarafından alınması",
"C": "Harun Reşid - Avâsımın askerî-idari düzenlenmesi",
"D": "Sulu Kağan - Bizans sınırına garnizon yerleştirilmesi",
"E": "Kuteybe - Samarra’da birlik mahallelerinin kurulması"
},
"correct": "C",
"explanation": "Harun Reşid avâsımı 786-787’de ayrı bir askerî-idari bölge olarak düzenlemiştir. Sınır tahkimatı daha önce de vardı; onun düzenlemesi bütün sınır şehirlerini ilk defa kurduğu anlamına gelmez. Bu bölgelerde Türk birlikleri de görev almıştır."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0048",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "**Samarra ile avâsımın Türklerle ilişkili işlevleri karşılaştırıldığında aşağıdaki ayrımlardan hangisi doğrudur?**",
"options": {
"A": "Bizans sınırında savunma - Merkezde askerî yerleşim",
"B": "Türgişlerin yönetim merkezi - Abbasi başşehri",
"C": "Maveraünnehir’de fetih üssü - Irak’ta ticaret şehri",
"D": "Halifelerin eğitim merkezi - Horasan’da yönetim bölgesi",
"E": "Merkezde askerî yerleşim - Bizans sınırında savunma"
},
"correct": "E",
"explanation": "Samarra Türk birliklerinin merkezdeki yerleşimi ve hilafet makamıyla, avâsım ise Bizans sınırında savunma ve sefer faaliyetleriyle ilişkilidir. Samarra bir şehir; avâsım daha geniş bir askerî-idari bölgedir. İkisini aynı tür yerleşim olarak değerlendirmek doğru olmaz."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0049",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "**Mu‘tasım döneminde Abbasi ordusunda görev yapan ve Ammûriye seferinde öncü kuvvetleri yöneten Türk komutan aşağıdakilerden hangisidir?**",
"options": {
"A": "Kuteybe b. Müslim",
"B": "Sulu Kağan",
"C": "Ahnef b. Kays",
"D": "Eşnâs et-Türkî",
"E": "Abdullah b. Âmir"
},
"correct": "D",
"explanation": "Eşnâs, Mu‘tasım döneminin Türk komutanlarından biridir ve Ammûriye seferinde öncü kuvvetlerde görev almıştır. Kuteybe Emevi valisi, Sulu Türgiş hükümdarıdır. Ahnef ve Abdullah b. Âmir daha erken doğu seferleriyle ilişkilidir."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0050",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "**Türklerin karakterini ve askerî becerilerini konu edinen Fezâilü’l-Etrâk adlı eserin yazarı aşağıdakilerden hangisidir?**",
"options": {
"A": "Kaşgarlı Mahmud",
"B": "Câhiz",
"C": "Yusuf Has Hacib",
"D": "Nizamülmülk",
"E": "Bîrûnî"
},
"correct": "B",
"explanation": "Câhiz bu eserinde Türklerin karakteri ve askerî meziyetlerini ele almıştır. Kaşgarlı Mahmud Dîvânu Lugâti’t-Türk’ün, Yusuf Has Hacib Kutadgu Bilig’in, Nizamülmülk Siyasetnâme’nin yazarıdır. Bîrûnî ise farklı bilim alanlarındaki çalışmalarıyla tanınır."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0051",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "**Türklerin Abbasi hizmetindeki faaliyetleri arasında;**\n\nI. halifenin güvenliğini sağlama,\nII. Bizans’a karşı sınır hizmeti yürütme,\nIII. askerî görevleri sayesinde siyasi kararları etkileme\n\n**durumlarından hangileri yer alır?**",
"options": {
"A": "I, II ve III",
"B": "Yalnız I",
"C": "Yalnız II",
"D": "I ve II",
"E": "II ve III"
},
"correct": "A",
"explanation": "Türk birlikleri merkezde halifenin güvenliğinde, sınırda Bizans’a karşı mücadelede görev almıştır. Bazı komutanlar askerî güçlerini siyasi etkiye dönüştürmüştür. Bu faaliyetler farklı yer ve dönemlerde görülmüş olup her Türk askerinin aynı görevleri üstlendiği anlamına gelmez."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0052",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "**Emeviler dönemindeki mevâlî uygulamalarıyla Türklerin Abbasiler dönemindeki askerî yükselişi birlikte değerlendirildiğinde aşağıdaki değişimlerden hangisi öne çıkar?**",
"options": {
"A": "Türklerin bütün siyasi mücadelelerden çekilmesi",
"B": "Halifeliğin bağımsız Türk devletine dönüşmesi",
"C": "Arap olmayan unsurların devlet içindeki etkisinin artması",
"D": "Türk topluluklarının aynı tarihte din değiştirmesi",
"E": "Arapların bütün yönetim görevlerinden uzaklaştırılması"
},
"correct": "C",
"explanation": "Türklerin Abbasi ordusunda ve komuta kademelerinde ağırlık kazanması, Arap olmayan unsurların devlet içindeki etkisinin artmasına örnektir. Bu değişim bütün Arapların görevden çıkarıldığını ya da tüm Türklerin aynı anda Müslüman olduğunu göstermez."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0053",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "Türklerin de yerleştirildiği Bizans sınırındaki garnizonlar; askerî yolların birleştiği noktalarda ve geçitlerin girişlerinde bulunuyordu.\n\n**Bu yer seçiminde aşağıdakilerden hangisinin öncelikle gözetildiği söylenebilir?**",
"options": {
"A": "Yerel hanedanlara dinî yetki verilmesi",
"B": "Sefer ve savunma için stratejik erişim",
"C": "Türklerin merkez ordusundan çıkarılması",
"D": "Maveraünnehir vergilerinin toplanması",
"E": "Başşehrin sınır bölgesine taşınması"
},
"correct": "B",
"explanation": "Yol kavşakları ve geçitler birliklerin hareketini, ikmalini ve savunmasını etkiler. Bu noktaların tahkim edilmesi, Bizans sınırındaki askerî faaliyetlere hizmet etmiştir. Sınır garnizonu oluşturmak ile hilafet merkezini taşımak farklı uygulamalardır."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0054",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "**751 yılında Abbasi kuvvetleriyle Çin ordusu arasında gerçekleşen savaş aşağıdakilerden hangisidir?**",
"options": {
"A": "Dandanakan",
"B": "Pasinler",
"C": "Katvan",
"D": "Talas",
"E": "Nihavend"
},
"correct": "D",
"explanation": "Talas, Orta Asya’daki siyasi nüfuz mücadelesinin önemli bir askerî karşılaşmasıdır. Dandanakan, Pasinler ve Katvan Selçuklu tarihiyle; Nihavend ise Müslüman-Sasani mücadelesiyle ilişkilidir."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0055",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "**Talas Savaşı’nda Çin ordusunun yenilmesinde belirleyici rol oynayan Türk topluluğu aşağıdakilerden hangisidir?**",
"options": {
"A": "Türgişler",
"B": "Karluklar",
"C": "Hazarlar",
"D": "Kırgızlar",
"E": "Peçenekler"
},
"correct": "B",
"explanation": "Karlukların müdahalesi Abbasi kuvvetlerinin zaferinde belirleyici olmuştur. Türgişler Emevi ilerleyişine karşı mücadeleleriyle, Hazarlar Kafkasya hattındaki karşılaşmalarla ilişkilidir. Bu toplulukların farklı dönem ve coğrafyalardaki rollerini ayırmak gerekir."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0056",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "**Talas Savaşı sırasında Müslüman kuvvetler aşağıdaki siyasi yapılardan hangisine bağlıydı?**",
"options": {
"A": "Abbasiler",
"B": "Emeviler",
"C": "Karahanlılar",
"D": "Gazneliler",
"E": "Büyük Selçuklular"
},
"correct": "A",
"explanation": "751’deki savaş Abbasilerin iktidarı döneminde yapılmıştır. Emevilerin Şam merkezli yönetimi 750’de sona ermiştir; seçeneklerdeki Türk İslam devletlerinin kuruluşları ise daha sonraki gelişmelerdir."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0057",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "**Talas Savaşı’nda yenilen Çin ordusu aşağıdaki hanedanlardan hangisinin yönetimi altındaydı?**",
"options": {
"A": "Han",
"B": "Song",
"C": "Tang",
"D": "Yuan",
"E": "Ming"
},
"correct": "C",
"explanation": "Çin ordusu Tang Hanedanı’na bağlıydı. Han daha erken, Song, Yuan ve Ming ise daha sonraki dönemlerin hanedanlarıdır. Talas’ın sonuçları değerlendirilirken Çin devletinin varlığı ile Tang’ın Orta Asya’daki nüfuzu ayrı ele alınmalıdır."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0058",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "**Talas Savaşı’nın gerçekleştiği coğrafya aşağıdakilerden hangisidir?**",
"options": {
"A": "Kuzey Kafkasya",
"B": "Kuzey Hindistan",
"C": "Doğu Anadolu",
"D": "İran platosu",
"E": "Orta Asya"
},
"correct": "E",
"explanation": "Savaş Talas Nehri çevresinde, Orta Asya’da gerçekleşmiştir. Kafkasya Hazar-Müslüman mücadeleleriyle, İran platosu ise ilk doğu fetihleriyle bağlantılıdır. Aynı kategori içindeki gelişmeler farklı coğrafyalarda yaşanmıştır."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0059",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "**Talas Savaşı’nda Abbasi ordusuna komuta eden kişi aşağıdakilerden hangisidir?**",
"options": {
"A": "Ziyâd b. Sâlih",
"B": "Kuteybe b. Müslim",
"C": "Ahnef b. Kays",
"D": "Eşnâs et-Türkî",
"E": "Abdullah b. Âmir"
},
"correct": "A",
"explanation": "Abbasi ordusunun savaş alanındaki komutanı Ziyâd b. Sâlih’tir. Kuteybe, Emevilerin Maveraünnehir seferleriyle; Ahnef ve Abdullah b. Âmir erken doğu seferleriyle; Eşnâs ise Mu‘tasım dönemindeki görevleriyle tanınır."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0060",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "**Talas’a gönderilen Abbasi kuvvetlerini sevk eden ve Ziyâd b. Sâlih’in bağlı olduğu yönetici aşağıdakilerden hangisidir?**",
"options": {
"A": "Ömer b. Abdülaziz",
"B": "Kuteybe b. Müslim",
"C": "Ebû Müslim Horasânî",
"D": "Sulu Kağan",
"E": "Mu‘tasım"
},
"correct": "C",
"explanation": "Ziyâd b. Sâlih, Ebû Müslim Horasânî’nin emrinde Talas’a gönderilmiştir. Kuvvetleri sevk eden yönetici ile savaş alanındaki komutan farklı görevler üstlenir. Bu ayrım iki kişinin faaliyetlerinin birbirine karıştırılmasını önler."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0061",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "**Talas Savaşı’nda Çin kuvvetlerinin komutanı aşağıdakilerden hangisidir?**",
"options": {
"A": "Ziyâd b. Sâlih",
"B": "Ebû Müslim Horasânî",
"C": "Sulu Kağan",
"D": "Kuteybe b. Müslim",
"E": "Gao Xianzhi"
},
"correct": "E",
"explanation": "Çin ordusuna Gao Xianzhi komuta etmiştir; adı Türkçe kaynaklarda Kao Sien-Chih gibi farklı yazımlarla da geçer. Diğer isimler Türk veya Müslüman siyasi-askerî çevrelerle ilişkilidir. Farklı yazımlar ayrı kişileri ifade etmez."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0062",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "Tang yönetiminin batıya ilerlemesi, Müslüman kuvvetlerin bölgedeki faaliyetleri ve yerel yöneticiler arasındaki anlaşmazlıklar Talas’a giden ortamı hazırlamıştır.\n\n**Bu bilgiler savaşın temel nedeninin aşağıdakilerden hangisi olduğunu gösterir?**",
"options": {
"A": "Hanedan içi veraset",
"B": "Merkezde askerî ayaklanma",
"C": "Mevsimlik göç anlaşmazlığı",
"D": "Bölgesel hâkimiyet rekabeti",
"E": "Dinî metinlerin tercümesi"
},
"correct": "D",
"explanation": "Tarafların aynı coğrafyada siyasi nüfuz kurmaya çalışması bölgesel hâkimiyet rekabetini gösterir. Yerel anlaşmazlıklar da büyük güçlerin müdahalesini kolaylaştırmıştır. Savaşın yalnızca dinî farklılık üzerinden açıklanması bu siyasi ortamı gözden kaçırır."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0063",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "Orta Asya’daki bazı şehirler arasındaki çekişmeler, Çin’den yardım istenmesine ve dış güçlerin bölgeye müdahalesine zemin hazırlamıştır.\n\n**Bu durum aşağıdakilerden hangisinin önemini ortaya koyar?**",
"options": {
"A": "Mevsimlik otlak değişiminin",
"B": "Yerel siyasi ilişkilerin",
"C": "Saraydaki eğitim düzeninin",
"D": "Başşehir mimarisinin",
"E": "Veraset kurallarının"
},
"correct": "B",
"explanation": "Yerel yöneticilerin anlaşmazlıkları ve yardım talepleri, bölgedeki büyük güçlerin hareketlerini etkileyebilmiştir. Bu nedenle Talas’ın nedenleri değerlendirilirken yalnızca Çin ve Abbasi merkezlerinin kararlarına değil, yerel siyasi ilişkilere de bakılmalıdır."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0064",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "**İpek Yolu üzerindeki merkezleri denetleme isteği, Talas’a giden mücadelede bölgenin hangi özelliğiyle ilişkilidir?**",
"options": {
"A": "Dinî ve mezhebî birlik",
"B": "Ticari ve stratejik konum",
"C": "Hanedan ve veraset düzeni",
"D": "Hukuki ve idari eşitlik",
"E": "Sanatsal ve mimari üslup"
},
"correct": "B",
"explanation": "Ticaret merkezleri ve geçiş güzergâhları ekonomik değerlerinin yanında ulaşım ve askerî hareket bakımından önem taşır. Bunlar Orta Asya’yı siyasi rekabet alanı hâline getiren unsurlardandır. Yol denetimi, tek başına savaşın bütün nedenlerini açıklamaz."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0065",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "Karlukların Çin kuvvetlerine karşı müdahalesi, Talas’taki askerî dengenin Abbasi ordusu lehine değişmesinde etkili olmuştur.\n\n**Bu bilgi savaşın sonucunda aşağıdakilerden hangisinin belirleyici olabildiğini gösterir?**",
"options": {
"A": "Hanedanların birleşmesi",
"B": "Başşehrin değiştirilmesi",
"C": "Vergilerin kaldırılması",
"D": "Orduların terhis edilmesi",
"E": "Üçüncü gücün müdahalesi"
},
"correct": "E",
"explanation": "Karşılaşan iki ana tarafın dışında bir gücün müdahalesi savaşın dengesini değiştirebilir. Karlukların rolü bu askerî ilişkiye örnektir. Verilen bilgi, vergi değişikliği veya hanedan birleşmesi gibi gelişmelere ilişkin kanıt içermez."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0066",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "Bir araştırmacı, Karlukların Abbasi kuvvetlerini desteklemesini bütün Karlukların aynı tarihte Müslüman olduğunun kanıtı saymıştır.\n\n**Bu değerlendirmede aşağıdakilerden hangileri birbirine karıştırılmıştır?**",
"options": {
"A": "Fetih ve vergi toplama",
"B": "Göç ve şehirleşme",
"C": "Veraset ve hükümdarlık",
"D": "İttifak ve din değiştirme",
"E": "Ticaret ve üretim"
},
"correct": "D",
"explanation": "Ortak bir rakibe karşı askerî destek vermek, topluluğun bütün üyelerinin din değiştirdiğini kanıtlamaz. Siyasi ittifak ile inanç değişimi farklı olgulardır. İslamlaşmayı belirlemek için dinî hayatı ve zaman içindeki değişimi gösteren ayrı kanıtlar gerekir."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0067",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "**Talas Savaşı’nın siyasi sonuçları arasında aşağıdakilerden hangisi yer alır?**",
"options": {
"A": "Çin nüfuzunun zayıflaması",
"B": "Tang Hanedanı’nın yıkılması",
"C": "Karahanlıların hemen kurulması",
"D": "Türgişlerin ilk kez kurulması",
"E": "Samarra’nın başşehir olması"
},
"correct": "A",
"explanation": "Talas yenilgisi Çin’in Orta Asya’daki nüfuzuna darbe vurmuştur. Tang Hanedanı savaştan sonra da varlığını sürdürmüş, Karahanlıların ortaya çıkışı daha sonraki süreçte gerçekleşmiştir. Samarra’nın kuruluşu ise 836’da Mu‘tasım dönemine aittir."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0068",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "Talas yenilgisinin ardından Çin’de çıkan iç sorunlar ve An Lushan İsyanı, Tang yönetiminin Orta Asya’daki gücünü daha da olumsuz etkilemiştir.\n\n**Bu bilgiler nüfuz kaybını açıklarken aşağıdaki yaklaşımlardan hangisinin kullanılmasını gerektirir?**",
"options": {
"A": "Tek savaşa indirgeme",
"B": "Coğrafyayı dikkate almama",
"C": "Birden fazla etkeni değerlendirme",
"D": "İç sorunları dışlama",
"E": "Kronolojiyi tersine çevirme"
},
"correct": "C",
"explanation": "Talas’taki askerî yenilgi ile sonraki iç sorunların birlikte değerlendirilmesi, nüfuz kaybının çok etkenli olduğunu gösterir. An Lushan İsyanı 755’te başlamıştır. Bu olayın savaştan sonra gelmesi, bütün nedenleri tek gelişmeye indirgemeyi haklı kılmaz."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0069",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "**Talas Savaşı’nın Türk-Müslüman ilişkileri bakımından önemi aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir?**",
"options": {
"A": "İlk temasın gerçekleşmesi",
"B": "Askerî iş birliğinin gelişmesi",
"C": "Türklerin bütünüyle İslamlaşması",
"D": "Halifeliğin Türklere geçmesi",
"E": "Bütün mücadelelerin sona ermesi"
},
"correct": "B",
"explanation": "Talas, Türklerle Müslümanlar arasındaki askerî iş birliğinin önemli örneğidir. Temaslar daha önce başlamıştır; tüm Türklerin aynı anda Müslüman olması veya halifeliği üstlenmesi söz konusu değildir. İlişkilerin sonraki gelişimi de tek savaşa indirgenemez."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0070",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "I. Kuteybe’nin Maveraünnehir seferleri\nII. Talas Savaşı\nIII. Samarra’nın kuruluşu\n\n**Bu gelişmelerin eskiden yeniye doğru sıralanışı aşağıdakilerden hangisidir?**",
"options": {
"A": "II-I-III",
"B": "I-III-II",
"C": "III-I-II",
"D": "I-II-III",
"E": "II-III-I"
},
"correct": "D",
"explanation": "Kuteybe’nin VIII. yüzyıl başındaki seferleri Talas’tan öncedir. Talas 751’de, Samarra’nın kuruluşu ise 836’da gerçekleşmiştir. Kronoloji, Emevi fetihleri, Abbasi dönemindeki iş birliği ve Türk birliklerinin merkezdeki yükselişini ayırır."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0071",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "Geleneksel kaynak anlatımına göre Talas’ta esir alınan Çinli kâğıt ustaları, üretim bilgisinin bir Orta Asya şehrinde gelişmesine katkıda bulunmuştur.\n\n**Bu şehir aşağıdakilerden hangisidir?**",
"options": {
"A": "Samarra",
"B": "Belencer",
"C": "Tarsus",
"D": "Nişabur",
"E": "Semerkant"
},
"correct": "E",
"explanation": "Geleneksel anlatım kâğıt üretim bilgisinin aktarılmasını Semerkant’la ilişkilendirir. Ancak burada Talas öncesinde üretim bulunduğunu savunan araştırmalar da vardır. Bu nedenle soruda ilk üretimin kesin tarihini değil, belirtilen anlatımdaki şehir bağlantısını ölçüyoruz."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0072",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "Kâğıt, Talas’tan önce Orta Asya’da bilinmekteydi. Savaş sonrasında Çinli ustalar aracılığıyla yapım bilgisinin aktarılması ise kaynaklarda ayrıca anlatılır.\n\n**Bu iki bilgi aşağıdaki ayrımlardan hangisini gerektirir?**",
"options": {
"A": "Kullanım ve üretim tekniği",
"B": "Vergi ve askerî hizmet",
"C": "Göç ve yerleşim düzeni",
"D": "İnanç ve devlet yönetimi",
"E": "İttifak ve siyasi bağımsızlık"
},
"correct": "A",
"explanation": "Bir malzemenin ticaret yoluyla elde edilip kullanılması, onun üretim tekniğinin yerel olarak bilinmesiyle aynı değildir. Kâğıt tarihi incelenirken hazır ürünün dolaşımı, teknik aktarım ve üretimin gelişmesi ayrı değerlendirilmelidir."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0073",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "Kâğıt üretiminin yaygınlaşması, yazı malzemesine erişimi kolaylaştırarak kitapların çoğaltılmasını ve yazılı bilgilerin dolaşımını desteklemiştir.\n\n**Bu gelişmenin etkisi öncelikle aşağıdaki alanlardan hangisiyle ilişkilidir?**",
"options": {
"A": "Veraset ve hanedan",
"B": "Sınır ve savunma",
"C": "Bilim ve kültür",
"D": "Göç ve hayvancılık",
"E": "Toprak ve vergilendirme"
},
"correct": "C",
"explanation": "Daha erişilebilir yazı malzemesi, metinlerin çoğaltılması ve saklanması için elverişli şartlar oluşturur. Böylece bilimsel ve kültürel birikimin aktarımı desteklenir. Bu etkiyi tek başına bütün bilimsel gelişmelerin nedeni saymak ise aşırı bir yorum olur."
},
{
"id": "DEP-02-Q-0074",
"topic": "İlk Türk İslam Devletleri",
"question": "**Talas Savaşı’yla ilgili aşağıdaki gelişmelerden hangisi kültürel-teknolojik aktarım kapsamında değerlendirilir?**",
"options": {
"A": "Çin ordusunun yenilmesi",
"B": "Kâğıt yapım bilgisinin yayılması",
"C": "Karlukların askerî müdahalesi",
"D": "Bölgesel güç dengesinin değişmesi",
"E": "Abbasi kuvvetlerinin ilerleyişi"
},
"correct": "B",
"explanation": "Kâğıt yapım bilgisinin yayılması üretim tekniğinin farklı toplumlara aktarılmasıyla ilgilidir. Diğer seçenekler askerî veya siyasi gelişmelerdir. Savaşların sonuçlarını değerlendirirken siyasi etkilerle kültürel etkileşimi birbirinden ayırmak gerekir."
}
]
}
Yorumlar
Yorum Gönder