Depo-1

{ "version": "1.1", "depotId": "depo-1", "category": { "id": "CAT-001", "name": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi" }, "questions": [ { "id": "DEP-01-Q-0001", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "**Türk adını devlet adı olarak kullanan ilk Türk devleti aşağıdakilerden hangisidir?**", "options": { "A": "Asya Hun Devleti", "B": "Uygur Devleti", "C": "Kök Türk Devleti", "D": "Avrupa Hun Devleti", "E": "Hazar Devleti" }, "correct": "C", "explanation": "Türk adı, Kök Türk Devleti ile devlet adı olarak kullanılmıştır. Asya Hunları daha önce kurulmuş bir Türk devleti olmakla birlikte bu durum, Türk adını devlet adı olarak kullanmakla aynı değildir." }, { "id": "DEP-01-Q-0002", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "**MEB tarih materyallerinde verilen eşleştirmeye göre Kaşgarlı Mahmut, Türk adını aşağıdaki anlamlardan hangisiyle ilişkilendirmiştir?**", "options": { "A": "Olgunluk çağı", "B": "Kanun ve nizam sahibi", "C": "Türemek", "D": "Miğfer", "E": "Güç ve kuvvet" }, "correct": "A", "explanation": "Kaşgarlı Mahmut ile ilişkilendirilen açıklama olgunluk çağıdır. Türk adının anlamına ilişkin farklı açıklamalar bulunduğundan soruda hangi kaynağın veya kişinin görüşünün esas alındığı belirtilmelidir." }, { "id": "DEP-01-Q-0003", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "Türk adının anlamına ilişkin açıklamalardan biri, Türklerin yaşadığı bölgede bulunan bir dağın biçimiyle ilişkilendirilmiştir.\n\n**Çin kaynaklarında aktarılan bu açıklamada aşağıdakilerden hangisi esas alınmıştır?**", "options": { "A": "Kılıç", "B": "Kalkan", "C": "Yay", "D": "Mızrak", "E": "Miğfer" }, "correct": "E", "explanation": "Çin kaynaklarındaki anlatımda Türk adı, yaşanılan bölgedeki dağın miğfere benzetilmesiyle açıklanır. Bu anlatım, kaynağın aktardığı bir köken açıklamasıdır; kelimenin kesin etimolojisi olarak değerlendirilmemelidir." }, { "id": "DEP-01-Q-0004", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "**Türk adını “kanun ve nizam sahibi” anlamıyla ilişkilendiren düşünür aşağıdakilerden hangisidir?**", "options": { "A": "Yusuf Has Hacip", "B": "Ziya Gökalp", "C": "Kaşgarlı Mahmut", "D": "Ármin Vámbéry", "E": "Edip Ahmet Yükneki" }, "correct": "B", "explanation": "Ziya Gökalp, Türk adını töre ve düzenle ilişkilendirerek kanun ve nizam sahibi anlamıyla açıklamıştır. Kaşgarlı Mahmut olgunluk çağı, Vámbéry ise türemek açıklamasıyla ilişkilendirilir." }, { "id": "DEP-01-Q-0005", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "Bir araştırmacı; eski Türkçe metinlerde güç ve kuvvet, Çin kaynaklarında miğfer, Kaşgarlı Mahmut’ta ise olgunluk çağı açıklamasıyla karşılaşmıştır.\n\n**Araştırmacı, bu bilgilerden hareketle aşağıdaki sonuçlardan hangisine ulaşabilir?**", "options": { "A": "Kaynakların tamamı Türkçedir.", "B": "Ad yalnızca askerleri belirtir.", "C": "Açıklamalar aynı döneme aittir.", "D": "Ada farklı anlamlar yüklenmiştir.", "E": "Kelimenin kökeni kesinleşmiştir." }, "correct": "D", "explanation": "Farklı kaynakların farklı açıklamalar sunması, Türk adına çeşitli anlamlar yüklendiğini gösterir. Bu bilgiler kaynakların dilini veya tarihini ortaklaştırmadığı gibi kelimenin kökeni konusundaki tartışmayı da tek başına sonuçlandırmaz." }, { "id": "DEP-01-Q-0006", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "**Türk adının anlamına ilişkin aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?**", "options": { "A": "Çin kaynakları - Miğfer", "B": "Vámbéry - Türemek", "C": "Kaşgarlı Mahmut - Güç ve kuvvet", "D": "Ziya Gökalp - Kanun ve nizam sahibi", "E": "Uygur metinleri - Güç ve kuvvet" }, "correct": "C", "explanation": "MEB materyallerindeki eşleştirmede Kaşgarlı Mahmut, olgunluk çağı açıklamasıyla yer alır. Güç ve kuvvet anlamı ise eski Türkçe metinlerle, özellikle Uygur metinleriyle ilişkilendirilir." }, { "id": "DEP-01-Q-0007", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "Kök Türk dönemi yazıtlarında Türk adı, hem Türk hem de Türük biçiminde görülmektedir.\n\n**Bu bilgi aşağıdaki yargılardan hangisini destekler?**", "options": { "A": "İki ayrı devlet kurulmuştur.", "B": "Türük yalnızca yer adıdır.", "C": "Metinler farklı alfabelerle yazılmıştır.", "D": "Türk adı Çinceden alınmıştır.", "E": "Aynı adın farklı biçimleri kullanılmıştır." }, "correct": "E", "explanation": "Türk ve Türük, aynı adın yazıtlarda görülen biçimleridir. Bu farklılık, kendi başına ayrı devletlerin veya milletlerin varlığını göstermez; metinlerin farklı alfabelerle yazıldığı sonucunu da vermez." }, { "id": "DEP-01-Q-0008", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "**Kök Türk yazıtlarında geçen “Türk bodunu” ifadesindeki bodun kelimesi aşağıdakilerden hangisini belirtir?**", "options": { "A": "Millet", "B": "Hükümdar", "C": "Ordu", "D": "Ülke", "E": "Meclis" }, "correct": "A", "explanation": "Bodun, halk veya millet anlamında kullanılır. Türk bodunu ifadesi Türk halkını belirtir. Hükümdar için kağan, devlet için il gibi farklı kavramlar kullanıldığından siyasi ve toplumsal terimler birbirinden ayrılmalıdır." }, { "id": "DEP-01-Q-0009", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "Bizans kaynaklarında Türkiye adı VI. yüzyılda İç Asya, IX ve X. yüzyıllarda ise Volga’dan Orta Avrupa’ya uzanan bölge için kullanılmıştır.\n\n**Buna göre Türkiye adıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?**", "options": { "A": "Yalnız Anadolu’yu belirtmiştir.", "B": "Farklı coğrafyalar için kullanılmıştır.", "C": "Tek devletin sınırlarını göstermiştir.", "D": "Bir hükümdarın unvanıdır.", "E": "İlk kez Osmanlılarda görülmüştür." }, "correct": "B", "explanation": "Türkiye adının farklı dönemlerde farklı bölgeler için kullanılması, tarihî bir coğrafi adlandırma olduğunu gösterir. Bu adın kullanıldığı bütün bölgelerin aynı devletin sınırları içinde bulunduğu sonucu çıkarılamaz." }, { "id": "DEP-01-Q-0010", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "Türkiye adının tarihî kullanımına ilişkin aşağıdaki bilgiler verilmiştir:\n\nI. Anadolu için kullanılmaya başlanması\nII. Bizans kaynaklarında İç Asya için kullanılması\nIII. Bizans kaynaklarında Volga’dan Orta Avrupa’ya uzanan bölge için kullanılması\n\n**Bu kullanımların başlangıç dönemleri esas alındığında kronolojik sıralama aşağıdakilerden hangisidir?**", "options": { "A": "I - II - III", "B": "I - III - II", "C": "II - I - III", "D": "II - III - I", "E": "III - II - I" }, "correct": "D", "explanation": "MEB materyalindeki sıralamaya göre Türkiye adı VI. yüzyılda İç Asya, IX-X. yüzyıllarda Volga’dan Orta Avrupa’ya uzanan bölge, XII. yüzyıldan itibaren ise Anadolu için kullanılmıştır. Bu nedenle doğru sıra II - III - I’dir." }, { "id": "DEP-01-Q-0011", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "Bir tarihçi, eski bir kaynakta Türk kelimesine benzeyen bir topluluk adıyla karşılaşmıştır. Ancak bu topluluk ile sonraki Türk toplulukları arasında dil, tarih ve kültür bakımından yeterli bağlantı kurulamamıştır.\n\n**Bu durumda tarihçinin aşağıdaki yaklaşımlardan hangisini benimsemesi beklenir?**", "options": { "A": "Benzerliği kesin kanıt saymak", "B": "Kaynağı tamamen geçersiz saymak", "C": "Bağlantıyı ihtiyatla değerlendirmek", "D": "Toplulukları aynı kabul etmek", "E": "Dil incelemesini gereksiz görmek" }, "correct": "C", "explanation": "Adların birbirine benzemesi, toplulukların aynı olduğunu kanıtlamaz. Önerilen bağlantı; dil, kronoloji ve kültür verileriyle sınanmalıdır. Yeterli kanıt bulunmadığında görüş, kesin bilgiye dönüştürülmeden değerlendirilir." }, { "id": "DEP-01-Q-0012", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "Bir öğrenci, Türk adının Kök Türk Devleti’nde devlet adı olarak kullanıldığını öğrenmiş ve “Türklerin tarihi bu devletin kuruluşuyla başlamıştır.” sonucuna ulaşmıştır.\n\n**Öğrencinin bu değerlendirmesinde aşağıdakilerden hangisi birbirine karıştırılmıştır?**", "options": { "A": "Siyasi adlandırma - Tarihsel varlık", "B": "Yazılı kaynak - Sözlü kaynak", "C": "Coğrafi ad - Hükümdar unvanı", "D": "Dil ailesi - Yazı sistemi", "E": "Devlet merkezi - Göç güzergâhı" }, "correct": "A", "explanation": "Bir topluluğun adının devlet adı olarak kullanılması, o topluluğun tarihinin aynı tarihte başladığını göstermez. Kök Türklerden önceki Türk tarihi ile Türk adının siyasi bir ad olarak benimsenmesi ayrı konulardır." }, { "id": "DEP-01-Q-0013", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "**Türklerin bilinen ilk ana yurdu, tarih öğretiminde genel olarak aşağıdaki coğrafi bölgelerden hangisiyle ifade edilir?**", "options": { "A": "Kafkasya", "B": "Anadolu", "C": "Mezopotamya", "D": "Orta Asya", "E": "Balkanlar" }, "correct": "D", "explanation": "Türklerin bilinen ilk ana yurdu genel olarak Orta Asya’dır. Kafkasya, Anadolu ve Balkanlar Türk topluluklarının daha sonraki dönemlerde yayıldığı alanlar arasında bulunur. Geniş ana yurt tanımı ile en eski yerleşim çekirdeğine ilişkin araştırmalar birbirinden ayrılmalıdır." }, { "id": "DEP-01-Q-0014", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "**MEB tarih materyallerinde kullanılan geniş Orta Asya tanımına göre bölgenin doğu sınırında aşağıdakilerden hangisi bulunur?**", "options": { "A": "Kingan Dağları", "B": "Altay Dağları", "C": "Tanrı Dağları", "D": "Hindukuş Dağları", "E": "Sayan Dağları" }, "correct": "A", "explanation": "Geniş tarihî çerçevede doğu sınırı Kingan Dağları ile belirtilir. Altaylar, Tanrı Dağları ve Sayanlar bölgenin coğrafyasını anlamada önemli olsa da bu tanımda doğu sınırını gösteren unsur değildir." }, { "id": "DEP-01-Q-0015", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "**Orta Asya’nın geniş tarihî sınırlarına ilişkin aşağıdaki yön ve coğrafi unsur eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?**", "options": { "A": "Batı - Hazar Denizi", "B": "Kuzey - Sibirya stepleri", "C": "Doğu - Kingan Dağları", "D": "Güney - Hindukuş Dağları", "E": "Güney - Altay Dağları" }, "correct": "E", "explanation": "MEB materyallerindeki geniş tanımda güney sınırı Hindukuş ve Karanlık Dağlarıyla belirtilir. Altay Dağları güney sınırını oluşturan bu unsurlar arasında değildir. Bölgenin içindeki önemli bir dağ ile sınır çizgisini tanımlayan unsur birbirine karıştırılmamalıdır." }, { "id": "DEP-01-Q-0016", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "Bir tarih atlasında Orta Asya’nın batı sınırındaki büyük su kütlesi işaretlenmek istenmektedir.\n\n**MEB tarih materyallerindeki geniş coğrafi tanıma göre aşağıdakilerden hangisi işaretlenmelidir?**", "options": { "A": "Aral Gölü", "B": "Hazar Denizi", "C": "Baykal Gölü", "D": "Balkaş Gölü", "E": "Issık Göl" }, "correct": "B", "explanation": "Orta Asya’nın geniş tarihî tanımında batı sınırı Hazar Denizi’dir. Aral, Baykal, Balkaş ve Issık Göl bölgeyi incelerken karşılaşılan diğer su kütleleridir; ancak bu sınırın yerine kullanılamaz." }, { "id": "DEP-01-Q-0017", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "Orta Asya’da bozkır, orman, çöl ve sulanabilir araziler bir arada bulunmaktadır.\n\n**Bu durumun bölgedeki ekonomik hayat üzerindeki etkisi aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir?**", "options": { "A": "Tek üründe uzmanlaşma", "B": "Üretimde tam eşitlik", "C": "Geçim kaynaklarının çeşitlenmesi", "D": "Ticaretin önemini kaybetmesi", "E": "Yerleşmelerin birbirine benzemesi" }, "correct": "C", "explanation": "Farklı çevre koşulları hayvancılık, tarım, avcılık ve balıkçılık gibi faaliyetlere farklı imkânlar sağlar. Bu nedenle Orta Asya’nın ekonomik hayatını tek bir üretim biçimiyle açıklamak doğru değildir." }, { "id": "DEP-01-Q-0018", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "Bir topluluk, geniş otlakların bulunduğu ancak düzenli tarımsal üretim imkânlarının sınırlı olduğu bir çevrede yaşamaktadır.\n\n**Bu çevrede aşağıdaki ekonomik faaliyetlerden hangisinin ön plana çıkması beklenir?**", "options": { "A": "Bağcılık", "B": "Hayvancılık", "C": "Çeltik tarımı", "D": "Deniz ticareti", "E": "Zeytincilik" }, "correct": "B", "explanation": "Geniş otlaklar sürülerin beslenmesine elverişli olduğu için hayvancılığı destekler. Bağcılık, çeltik tarımı ve zeytincilik ise farklı toprak, su ve iklim koşulları gerektirir. Bu değerlendirme, bölgede hiçbir tarımsal faaliyet yapılamayacağı anlamına gelmez." }, { "id": "DEP-01-Q-0019", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "Orta Asya’da bazı topluluklar sulanabilir arazilerde tarım yaparken bazıları geniş otlaklarda hayvancılıkla geçinmiştir.\n\n**Bu bilgilerden aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?**", "options": { "A": "Üretim çevreden etkilenmiştir.", "B": "Geçim biçimleri farklılaşmıştır.", "C": "Tarım ve hayvancılık yapılmıştır.", "D": "Yerleşik yaşam izleri bulunabilir.", "E": "Bütün topluluklar konargöçerdir." }, "correct": "E", "explanation": "Tarımsal üretim ve farklı geçim biçimleri, bütün toplulukların aynı yaşam tarzına sahip olduğu yargısını desteklemez. Orta Asya’da konargöçer topluluklarla yerleşik topluluklar farklı çevrelerde bir arada bulunabilmiştir." }, { "id": "DEP-01-Q-0020", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "Orta Asya’daki bir yerleşimde yapılan kazıda tahıl kalıntılarıyla birlikte tarım aletleri bulunmuştur.\n\n**Bu buluntular, ilgili yerleşim için aşağıdaki yargılardan hangisini doğrudan destekler?**", "options": { "A": "Tarımsal faaliyet yürütülmüştür.", "B": "Hayvancılık terk edilmiştir.", "C": "Bütün halk yerleşiktir.", "D": "Ürünler Çin’e satılmıştır.", "E": "Üretim devletçe yönetilmiştir." }, "correct": "A", "explanation": "Tahıl kalıntıları ve tarım aletleri tarımsal faaliyeti destekler. Bunlar tek başına hayvancılığın bırakıldığını, bütün halkın yerleşik olduğunu, ihracatın yönünü veya üretimin devlet tarafından yönetildiğini kanıtlamaz." }, { "id": "DEP-01-Q-0021", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "Bir tarihçi, Orta Asya’daki ormanlık alanlarda avcılığın; sulanabilir topraklarda ise tarımın önem kazandığını belirtmektedir.\n\n**Tarihçinin bu örneklerle vurguladığı ilişki aşağıdakilerden hangisidir?**", "options": { "A": "Veraset - Siyasi birlik", "B": "İnanç - Hukuk sistemi", "C": "Yazı - Kültürel aktarım", "D": "Coğrafya - Ekonomik faaliyet", "E": "Diplomasi - Askerî teşkilat" }, "correct": "D", "explanation": "Verilen örneklerde üretim ve geçim faaliyetleri doğal çevrenin sağladığı imkânlarla ilişkilendirilmektedir. Bu ilişki, coğrafyanın ekonomik hayat üzerindeki etkisini gösterir; diğer seçeneklerdeki kurumlara ilişkin bilgi verilmemiştir." }, { "id": "DEP-01-Q-0022", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "Ötüken çevresinin su kaynakları ve otlaklar bakımından elverişli olması, hayvancılıkla geçinen topluluklar açısından önem taşımıştır.\n\n**Bu bilgi, Ötüken’in merkez olarak önemini aşağıdaki etkenlerden hangisiyle ilişkilendirir?**", "options": { "A": "Okyanus kıyısında bulunması", "B": "Tarımsal üretimin yasaklanması", "C": "Doğal kaynaklara erişim", "D": "Deniz yollarını denetlemesi", "E": "Çöl alanlarının genişliği" }, "correct": "C", "explanation": "Su ve otlak imkânları sürülerin beslenmesi ve toplulukların ihtiyaçlarının karşılanması açısından avantaj sağlar. Böylece Ötüken’in öneminin yalnızca siyasi veya sembolik unsurlardan değil, yaşamı destekleyen çevre koşullarından da kaynaklandığı anlaşılır." }, { "id": "DEP-01-Q-0023", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "**Erken Türk tarihinde önemli bir merkez bölgesi olan Ötüken, günümüzde aşağıdaki ülkelerden hangisinin sınırları içinde yer alır?**", "options": { "A": "Kazakistan", "B": "Özbekistan", "C": "Kırgızistan", "D": "Türkmenistan", "E": "Moğolistan" }, "correct": "E", "explanation": "Ötüken, günümüzde Moğolistan sınırları içindedir. Tarihî kullanımında dağlık ve ormanlık bir merkez bölgesini ifade eder; yalnızca tek bir şehir veya yapı adı gibi düşünülmemelidir." }, { "id": "DEP-01-Q-0024", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "**Ceyhun ve Seyhun nehirlerinin diğer adları aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?**", "options": { "A": "İrtiş - Yenisey", "B": "Amuderya - Siriderya", "C": "Siriderya - Amuderya", "D": "Orhun - Selenga", "E": "Selenga - Orhun" }, "correct": "B", "explanation": "Ceyhun, Amuderya; Seyhun ise Siriderya adıyla da bilinir. Bu iki nehir Batı Orta Asya’nın tarihî coğrafyasını anlamada önemlidir. Sıralamaları ters çevirmek yaygın bir bilgi karışıklığıdır." }, { "id": "DEP-01-Q-0025", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "**Günümüzdeki yaygın coğrafi tanımıyla Mâverâünnehir, aşağıdaki nehir çiftlerinden hangisinin arasında kalan bölgeyi ifade eder?**", "options": { "A": "Orhun - Selenga", "B": "İrtiş - Yenisey", "C": "İtil - Don", "D": "Ceyhun - Seyhun", "E": "Dicle - Fırat" }, "correct": "D", "explanation": "Mâverâünnehir günümüzde yaygın olarak Ceyhun ile Seyhun arasındaki bölgeyi belirtir. Tarihî kaynaklarda kapsamı değişebildiğinden bu tanımı bütün dönemlerin değişmez siyasi sınırı gibi değerlendirmemek gerekir." }, { "id": "DEP-01-Q-0026", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "Mâverâünnehir adı, bölgeyi adlandıran kaynakların bakış açısından “nehrin ötesi” anlamında kullanılmıştır.\n\n**Bu adlandırmada esas alınan nehir aşağıdakilerden hangisidir?**", "options": { "A": "Ceyhun", "B": "Seyhun", "C": "Orhun", "D": "İrtiş", "E": "Selenga" }, "correct": "A", "explanation": "Adlandırmada esas alınan nehir Ceyhun’dur. Mâverâünnehir, Ceyhun’un ötesindeki bölgeyi ifade eder. Günümüzdeki yaygın tanımda iki nehir arasındaki alanın belirtilmesi, kelimenin iki nehrin adından türediği anlamına gelmez." }, { "id": "DEP-01-Q-0027", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "Orta Asya’dan geçen ticaret güzergâhları farklı kollara ayrılmış; devletler, bu yolların sağladığı gelirlerden yararlanmak için güzergâhlar üzerinde hâkimiyet kurmaya çalışmıştır.\n\n**Bu bilgiler aşağıdaki yargılardan hangisini destekler?**", "options": { "A": "Ticaret tek güzergâhta yürütülmüştür.", "B": "İpek yalnız Çin’de tüketilmiştir.", "C": "Ticaret yolları siyaseti etkilemiştir.", "D": "Devlet sınırları değişmeden kalmıştır.", "E": "Tarımsal üretim önemini kaybetmiştir." }, "correct": "C", "explanation": "Ticaret yollarından elde edilen ekonomik yararlar, devletlerin hâkimiyet mücadelelerini etkilemiştir. İpek Yolu birbirine bağlanan güzergâhlardan oluştuğu için tek ve değişmez bir hat olarak değerlendirilmez." }, { "id": "DEP-01-Q-0028", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "Orta Asya’daki sulanabilir alanların bir bölümünde tarım ve yerleşik hayat gelişmiş; geniş otlaklarda ise sürü hayvancılığı önem kazanmıştır.\n\nBu bilgiler değerlendirildiğinde;\n\nI. doğal çevrenin üretim biçimlerini etkilediği,\nII. farklı yaşam biçimlerinin aynı geniş coğrafyada bulunabildiği,\nIII. bölgedeki bütün devletlerin aynı yönetim sistemine sahip olduğu\n\n**yargılarından hangilerine ulaşılabilir?**", "options": { "A": "Yalnız I", "B": "Yalnız II", "C": "I ve III", "D": "II ve III", "E": "I ve II" }, "correct": "E", "explanation": "Verilen bilgiler üretim biçimlerinin çevreyle ilişkisini ve farklı yaşam biçimlerinin aynı geniş coğrafyada bulunabildiğini destekler. Devletlerin yönetim sistemleri hakkında bilgi verilmediğinden III. yargıya ulaşılamaz." }, { "id": "DEP-01-Q-0029", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "Bir öğrenci, Orta Asya’nın geniş tarihî sınırlarıyla ilgili haritayı gördükten sonra bu alanın tamamının her dönemde tek bir Türk devletince yönetildiğini ileri sürmüştür.\n\n**Öğrencinin bu değerlendirmesinde aşağıdakilerden hangisi birbirine karıştırılmıştır?**", "options": { "A": "İklim tipi - Bitki örtüsü", "B": "Ticaret yolu - Göç güzergâhı", "C": "Yerleşim alanı - Üretim biçimi", "D": "Coğrafi bölge - Siyasi sınır", "E": "Akarsu havzası - Dağ sırası" }, "correct": "D", "explanation": "Geniş bir coğrafi bölgenin sınırları, belirli bir devletin belirli dönemdeki siyasi sınırlarını göstermez. Orta Asya’da farklı dönemlerde farklı devletler ve topluluklar bulunmuştur." }, { "id": "DEP-01-Q-0030", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "Orta Asya’da bir bölgenin sulanabilir olması, tarıma elverişli topraklar içermesi ve ticaret güzergâhlarına bağlanması birlikte değerlendirilmektedir.\n\n**Bu özelliklerin aşağıdakilerden hangisini desteklemesi beklenir?**", "options": { "A": "Mevsimlik hareketin zorunluluğunu", "B": "Yerleşim merkezlerinin gelişmesini", "C": "Ticaretin tamamen sona ermesini", "D": "Hayvancılığın bütünüyle bırakılmasını", "E": "Bütün bölgelerin aynılaşmasını" }, "correct": "B", "explanation": "Su, üretime elverişli arazi ve ticari bağlantılar yerleşim merkezlerinin gelişmesine katkı sağlayabilir. Bu imkânlar hayvancılığın tamamen bırakılmasını veya bölgenin her yerinde aynı yaşam biçiminin oluşmasını gerektirmez." }, { "id": "DEP-01-Q-0031", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "**Hayvancılıkla geçinen bir topluluğun, belirli yaylak ve kışlak alanları arasında mevsimlere göre yer değiştirmesi aşağıdaki yaşam biçimlerinden hangisiyle açıklanır?**", "options": { "A": "Konargöçerlik", "B": "Şehirli yaşam", "C": "Avcı-toplayıcılık", "D": "Yerleşik çiftçilik", "E": "Ticari kolonileşme" }, "correct": "A", "explanation": "Konargöçerlikte sürülerin ihtiyaçları ve mevsim koşulları doğrultusunda bilinen alanlar arasında hareket edilir. Bu düzen, avcı-toplayıcılıktan farklı olarak hayvan yetiştiriciliğine dayanır; başka bir bölgede ticaret yerleşmesi kurmayı da ifade etmez." }, { "id": "DEP-01-Q-0032", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "Bir topluluk yaz aylarında serin ve ot bakımından elverişli alanlara çıkmakta, kış aylarında ise soğuktan daha iyi korunabildiği vadilere dönmektedir.\n\n**Bu topluluğun yaz ve kış aylarında kullandığı alanlar aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?**", "options": { "A": "Kışlak - Yaylak", "B": "Yurt - Otağ", "C": "Yaylak - Kışlak", "D": "Oba - Kurgan", "E": "Otağ - Yurt" }, "correct": "C", "explanation": "Yazın kullanılan alan yaylak, kışın kullanılan alan kışlaktır. Bu kavramlar kullanım mevsimini ve yaşam düzenini belirtir. Yurt ve otağ barınak bağlamında, kurgan ise mezar yapısı bağlamında kullanılan terimlerdir." }, { "id": "DEP-01-Q-0033", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "Bir boy, yaz sonunda hayvanlarıyla birlikte her yıl kullandığı kışlama alanına dönmektedir. Başka bir boy ise askerî baskı nedeniyle yaşadığı bölgeyi terk ederek uzak bir yerde yeni yurt edinmektedir.\n\n**Bu iki hareketi birbirinden ayıran temel özellik aşağıdakilerden hangisidir?**", "options": { "A": "Hayvanlarla yolculuk yapılması", "B": "Topluca hareket edilmesi", "C": "Barınakların taşınması", "D": "Uzak mesafelerin aşılması", "E": "Mevsimlik düzenin sürdürülmesi" }, "correct": "E", "explanation": "İlk hareket, aynı yaşam çevresindeki döngüsel yaylak-kışlak düzeninin parçasıdır. İkinci hareket yeni yurt edinmeyle sonuçlanan göçtür. Hayvanlarla veya topluca hareket etmek her iki durumda da görülebileceği için temel ayrım değildir." }, { "id": "DEP-01-Q-0034", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "**Konargöçer yaşamda yaylak ve kışlak alanlarının seçiminde aşağıdakilerden hangisinin doğrudan dikkate alınması beklenir?**", "options": { "A": "Tahılın hasat dönemi", "B": "Sürülerin mevsimlik ihtiyaçları", "C": "Madenlerin işletilme takvimi", "D": "Kervanların ticaret güzergâhı", "E": "Şehir pazarlarının açılış günleri" }, "correct": "B", "explanation": "Sürülerin ot, su ve korunma ihtiyacı, mevsimlik konaklama alanlarının seçiminde doğrudan etkilidir. Tarım ve ticaret konargöçer yaşamla birlikte bulunabilse de yaylak-kışlak düzeninin temelinde hayvancılığın mevsimlik ihtiyaçları yer alır." }, { "id": "DEP-01-Q-0035", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "Bir öğrenci yaylak kavramını, çevresine göre yüksek olan geniş düzlük anlamındaki plato ile aynı kabul etmektedir.\n\n**Bu değerlendirmede aşağıdakilerden hangisi birbirine karıştırılmıştır?**", "options": { "A": "Siyasi sınır - Doğal sınır", "B": "Bitki örtüsü - İklim tipi", "C": "Göç yönü - Ticaret yolu", "D": "Mevsimlik kullanım - Yer şekli", "E": "Üretim biçimi - Mülkiyet" }, "correct": "D", "explanation": "Yaylak, yaz mevsiminde kullanılan alanı ifade ederken plato bir yer şeklidir. Yaylakların sıkça yüksek alanlarda bulunması bu iki kavramın eş anlamlı olduğu anlamına gelmez." }, { "id": "DEP-01-Q-0036", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "Bozkır topluluklarında at; sürülerin yönetilmesinde, avda ve akınlarda kullanılmıştır.\n\n**Bu bilgi, atın aşağıdaki alanlardan hangilerinde birlikte rol oynadığını gösterir?**", "options": { "A": "Hukuk ve diplomasi", "B": "Mimari ve edebiyat", "C": "Ekonomi ve askerlik", "D": "Din ve yazıcılık", "E": "Tarım ve denizcilik" }, "correct": "C", "explanation": "Sürülerin yönetilmesi hayvancılık ekonomisiyle, akınlarda kullanılması askerî faaliyetlerle ilişkilidir. Atın gündelik ve askerî işlevlerinin birlikte bulunması, öneminin yalnızca savaşla sınırlı olmadığını gösterir." }, { "id": "DEP-01-Q-0037", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "At üzerinde uzak alanlara ulaşabilen bozkır savaşçıları, çatışma sırasında kısa sürede yön değiştirebilmiştir.\n\n**Bu durumun sağladığı askerî avantaj aşağıdakilerden hangisidir?**", "options": { "A": "Hızlı manevra", "B": "Kalıcı tahkimat", "C": "Deniz ablukası", "D": "Kuşatma kuleleri", "E": "Sabit savunma" }, "correct": "A", "explanation": "Atlı hareket, savaşçıların yer ve yön değiştirmesini kolaylaştırarak manevra imkânını artırır. Bu özellik kalıcı savunma yapıları veya deniz harekâtıyla ilgili değildir; tek başına her savaşın kazanılacağını da göstermez." }, { "id": "DEP-01-Q-0038", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "Konargöçer bir aile, barınağını sökerek taşıyabilmekte ve yeni konaklama alanında yeniden kurabilmektedir.\n\n**Barınağın bu özelliği öncelikle aşağıdakilerden hangisine uyum sağlar?**", "options": { "A": "Surların genişletilmesine", "B": "Mevsimlik yer değiştirmeye", "C": "Tarımsal sulamaya", "D": "Maden cevheri çıkarmaya", "E": "Kalıcı şehirleşmeye" }, "correct": "B", "explanation": "Sökülüp kurulabilen barınak, ailenin sürüleriyle birlikte hareket etmesine uyum sağlar. Bu özellik sürekli yapıların hiç bulunmadığını değil, taşınabilir barınağın mevsimlik hareketi kolaylaştırdığını gösterir." }, { "id": "DEP-01-Q-0039", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "**Eski Türklerin barınma düzenini anlatan bir metinde kullanılan “kiyiz üy” ifadesi aşağıdakilerden hangisini belirtir?**", "options": { "A": "Taş mezar", "B": "Ahşap sur", "C": "Tahıl ambarı", "D": "Askerî kule", "E": "Keçe ev" }, "correct": "E", "explanation": "Kiyiz üy, keçe ev anlamıyla çadır için kullanılan bir ifadedir. Bu barınak, hayvancılıktan elde edilen malzemenin gündelik ihtiyaçlarda kullanılmasına da örnek oluşturur." }, { "id": "DEP-01-Q-0040", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "Bir araştırmacı, kaynakta geçen yurt kelimesini yorumlarken kelimenin bulunduğu cümlenin barınma düzenini mi yoksa yaşanılan bölgeyi mi anlattığını incelemektedir.\n\n**Araştırmacının bu yaklaşımının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?**", "options": { "A": "Kaynağın yalnız sözlü olması", "B": "Bütün barınakların aynı olması", "C": "Yer adlarının hiç değişmemesi", "D": "Kelimenin farklı anlamlar taşıması", "E": "Metnin yalnız hükümdarı anlatması" }, "correct": "D", "explanation": "Yurt kelimesi bağlama göre çadırı veya yaşanılan ülke ve bölgeyi ifade edebilir. Bu nedenle kelimenin anlamı, metindeki kullanımından bağımsız olarak belirlenmemelidir." }, { "id": "DEP-01-Q-0041", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "Bir tarihî anlatımda, tekerlekli bir göçer evin öküzlerle çekilerek konaklama alanları arasında taşındığı belirtilmektedir.\n\n**Bu anlatım aşağıdaki yargılardan hangisini doğrudan destekler?**", "options": { "A": "Barınma ile ulaşım birleşmiştir.", "B": "Bütün konutlar tekerleklidir.", "C": "At yetiştiriciliği bırakılmıştır.", "D": "Kalıcı yerleşimler yoktur.", "E": "Her aile aynı aracı kullanmıştır." }, "correct": "A", "explanation": "Göçer ev, barınma işlevini hareket imkânıyla bir araya getirir. Tek bir kullanımın anlatılması bütün konutların aynı olduğunu veya başka barınma ve ulaşım araçlarının bulunmadığını kanıtlamaz." }, { "id": "DEP-01-Q-0042", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "Bir çadırdaki ocak, yemek pişirme ve ısınma amacıyla kullanılmakta; aynı zamanda ailenin devamlılığının simgesi sayılmaktadır.\n\n**Bu bilgi, ocakla ilgili aşağıdakilerden hangisini gösterir?**", "options": { "A": "Yalnız askerî amaç taşır.", "B": "Ticaret merkezi işlevi görür.", "C": "Gündelik ve sembolik işlevlidir.", "D": "Toplumsal statüyü ortadan kaldırır.", "E": "Yerleşik yaşamı zorunlu kılar." }, "correct": "C", "explanation": "Ocağın yemek ve ısınma için kullanılması gündelik, aile devamlılığını temsil etmesi sembolik işlevidir. Maddi bir unsurun birden fazla anlam taşıması kültürel hayatın önemli bir özelliğidir." }, { "id": "DEP-01-Q-0043", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "Türk topluluklarında at sürülerinin birbirine karışmasını önlemek için hayvanlara damga vurulmuştur.\n\n**Bu uygulamanın öncelikli amacı aşağıdakilerden hangisidir?**", "options": { "A": "Hayvanın yaşını hesaplamak", "B": "Sahiplik ilişkisini belirtmek", "C": "Savaş düzenini belirlemek", "D": "Mevsim değişimini göstermek", "E": "İnanç birliğini sağlamak" }, "correct": "B", "explanation": "Hayvanlara vurulan damga sürünün kime ait olduğunu ayırt etmeye yarar. Bu kullanım, konargöçer yaşamda sahiplik ilişkilerinin bulunduğunu gösterir; hayvanın yaşını veya askerî düzeni belirtmez." }, { "id": "DEP-01-Q-0044", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "Bir boyun kullandığı özel işaret hem hayvanlara vurulmakta hem de boyun aidiyetini göstermektedir.\n\n**Bu işaretin kullanımında aşağıdaki işlevlerden hangileri birlikte bulunmaktadır?**", "options": { "A": "Vergi ve yargılama", "B": "Takvim ve haberleşme", "C": "İbadet ve eğitim", "D": "Veraset ve diplomasi", "E": "Mülkiyet ve topluluk kimliği" }, "correct": "E", "explanation": "Damga, hayvanların sahipliğini ayırt ederken topluluğun özel işareti olarak kimlik de belirtir. Mülkiyet işleviyle topluluk kimliği işlevi aynı işarette birleşebilir." }, { "id": "DEP-01-Q-0045", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "Bir bozkır yerleşiminde yapılan kazıda metal kazanlar, araba aksamı ve çeşitli silahlar bulunmuştur.\n\n**Bu buluntular aşağıdaki yargılardan hangisini destekler?**", "options": { "A": "Bütün üretim ihracata yöneliktir.", "B": "Yalnız savaş araçları yapılmıştır.", "C": "Hayvancılık tamamen bırakılmıştır.", "D": "Metal farklı ihtiyaçlarda kullanılmıştır.", "E": "Araçların tamamı ithal edilmiştir." }, "correct": "D", "explanation": "Kazan, araba aksamı ve silahlar farklı kullanım alanlarını temsil eder. Buluntular metalin gündelik yaşam, ulaşım ve askerlikte kullanıldığını gösterir. Bunların nerede üretildiği ise ek kanıt gerektirir." }, { "id": "DEP-01-Q-0046", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "Bir öğrenci, bir bozkır topluluğunun hareketli bir yaşam sürdüğünü öğrenerek bu topluluğun zanaatla uğraşamayacağını ileri sürmektedir.\n\n**Aşağıdaki bulgulardan hangisi bu yargıyı doğrudan çürütür?**", "options": { "A": "Mevsimlik otlakların kullanılması", "B": "Çadırların araçlarla taşınması", "C": "Metal işleme atölyesinin bulunması", "D": "At sürülerinin damgalanması", "E": "Kışlama alanına geri dönülmesi" }, "correct": "C", "explanation": "Metal işleme atölyesi, teknik üretim ve zanaat faaliyetinin doğrudan kanıtıdır. Mevsimlik hareketlilik, toplulukların yalnızca hayvan yetiştirdiği veya hiçbir zanaatla uğraşmadığı anlamına gelmez." }, { "id": "DEP-01-Q-0047", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "Konargöçer bir topluluk hayvansal ürünlerini yerleşik topluluklara satmakta, karşılığında ihtiyaç duyduğu malları almaktadır.\n\n**Bu ilişkiden aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?**", "options": { "A": "Yaşam biçimleri aynıdır.", "B": "Tarım tamamen bırakılmıştır.", "C": "Ticaret tek yönlüdür.", "D": "Siyasi yönetimler birleşmiştir.", "E": "Ekonomik alışveriş yapılmaktadır." }, "correct": "E", "explanation": "Ürünlerin satılması ve ihtiyaç duyulan malların alınması, farklı yaşam biçimlerine sahip topluluklar arasında ekonomik ilişki kurulduğunu gösterir. Ticaret yapmak aynı siyasi yönetime bağlı olmayı veya aynı yaşam biçimini benimsemeyi gerektirmez." }, { "id": "DEP-01-Q-0048", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "Bir topluluk sürülerini at üzerinde yönetmekte, barınaklarını tekerlekli araçlarla taşımakta ve gündelik ihtiyaçlarında metal eşyalardan yararlanmaktadır.\n\nBu bilgilerden hareketle;\n\nI. hayvancılıkla ulaşım arasında ilişki bulunduğu,\nII. barınma araçlarının hareketliliğe uyarlandığı,\nIII. bütün eşyaların topluluk içinde üretildiği\n\n**yargılarından hangilerine ulaşılabilir?**", "options": { "A": "Yalnız I", "B": "I ve II", "C": "Yalnız III", "D": "I ve III", "E": "II ve III" }, "correct": "B", "explanation": "Atla sürü yönetimi hayvancılık ve ulaşım ilişkisini, taşınan barınaklar ise hareketliliğe uyumu gösterir. Metal eşyaların kullanılması bunların tamamının aynı topluluk tarafından üretildiğini kanıtlamadığından III. yargıya ulaşılamaz." }, { "id": "DEP-01-Q-0049", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "Kuraklık nedeniyle su kaynakları azalmış, otlaklar daralmış ve hayvancılıkla geçinen bir Türk topluluğu başka bir bölgeye yönelmiştir.\n\n**Bu göçte doğal koşulların etkisi aşağıdakilerden hangisi üzerinden gerçekleşmiştir?**", "options": { "A": "Geçim imkânlarının daralması", "B": "Veraset düzeninin değişmesi", "C": "Askerî ittifakların dağılması", "D": "Siyasi birliğin kurulması", "E": "Ticaret vergilerinin artması" }, "correct": "A", "explanation": "Kuraklık, su ve otlak imkânlarını azaltarak hayvancılığı ve geçimi zorlaştırmıştır. Doğal olayın ekonomik hayat üzerindeki etkisi göç kararını açıklamaktadır; metinde siyasi kurumların değiştiğine ilişkin bilgi yoktur." }, { "id": "DEP-01-Q-0050", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "Bir bölgede nüfus artarken mevcut otlakların kapasitesi değişmemiştir. Zamanla sürüleri beslemek güçleşmiş ve bazı aileler yeni yaşam alanları aramaya başlamıştır.\n\n**Bu durumda göç arayışını açıklayan temel ilişki aşağıdakilerden hangisidir?**", "options": { "A": "İnanç ve hukuk", "B": "Ulaşım ve haberleşme", "C": "Nüfus ve kaynaklar", "D": "Veraset ve egemenlik", "E": "Diplomasi ve ittifak" }, "correct": "C", "explanation": "Göç arayışı, artan ihtiyaçların mevcut kaynaklarla karşılanamamasıyla ilişkilidir. Nüfus artışı tek başına zorunlu göç anlamına gelmez; kaynakların yeterliliği ve üretim imkânları da değerlendirilmelidir." }, { "id": "DEP-01-Q-0051", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "Bir Türk boyu, komşu bir siyasi güce bağlı yaşamayı kabul etmeyerek hâkimiyet alanının dışında yeni bir yurt aramıştır.\n\n**Bu boyun göçünde aşağıdaki etkenlerden hangisi ön plana çıkmıştır?**", "options": { "A": "Hayvan hastalıkları", "B": "Otlak yetersizliği", "C": "Ağır kış koşulları", "D": "Nüfus yoğunluğu", "E": "Bağımsızlık arayışı" }, "correct": "E", "explanation": "Anlatılan olayda belirleyici unsur başka bir siyasi gücün egemenliğini kabul etmeme düşüncesidir. Bu nedenle siyasi bağımsızlık arayışı öne çıkar; ekonomik veya iklimsel bir sorun belirtilmemiştir." }, { "id": "DEP-01-Q-0052", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "Peçenekler, Oğuzların saldırıları sonucunda yaşadıkları bölgeden ayrılarak yeni alanlara yönelmiştir.\n\n**Bu olay Türk göçleriyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisini destekler?**", "options": { "A": "Göçler yalnız iklimden kaynaklanır.", "B": "Boylar arası mücadeleler etkilidir.", "C": "Bütün boylar birlikte hareket eder.", "D": "Göçler mevsimlik olarak tekrarlanır.", "E": "Yer değiştirme ticareti sona erdirir." }, "correct": "B", "explanation": "Oğuzların baskısıyla Peçeneklerin yer değiştirmesi, Türk boyları arasındaki mücadelelerin de göçe yol açabildiğini gösterir. Bu örneği yalnızca dış devletlerin baskısıyla açıklamak doğru değildir." }, { "id": "DEP-01-Q-0053", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "Hayvancılıkla geçinen bir toplulukta salgın hayvan hastalıkları nedeniyle sürüler küçülmüş; beslenme ve gelir imkânları azalmıştır. Topluluk bunun ardından yeni bir bölgede yaşam kurmaya yönelmiştir.\n\n**Metinde göç kararını açıklayan doğrudan etki aşağıdakilerden hangisidir?**", "options": { "A": "Siyasi ittifakların değişmesi", "B": "Hanedan kollarının ayrılması", "C": "İnanç birliğinin bozulması", "D": "Ekonomik kayıpların yaşanması", "E": "Sınır güvenliğinin güçlenmesi" }, "correct": "D", "explanation": "Sürü kayıpları, hayvancılığa dayalı geçimi ve geliri zayıflatmıştır. Soruda belirli bir tarihî göçün kanıtlanmış nedeni değil, verilen durumdaki ekonomik etki ölçülmektedir." }, { "id": "DEP-01-Q-0054", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "Bir topluluğun yaşadığı bölgede otlaklar yetersizleşmiştir. Topluluk, atları ve taşınabilir barınakları sayesinde başka bir bölgeye hareket edebilmiştir.\n\n**Bu olayda göç nedeni ile göçü kolaylaştıran unsur aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?**", "options": { "A": "Atlı ulaşım - Otlak yetersizliği", "B": "Taşınabilir barınak - Atlı ulaşım", "C": "Otlak yetersizliği - Atlı ulaşım", "D": "Atlı ulaşım - Taşınabilir barınak", "E": "Otlak yetersizliği - Sürü kaybı" }, "correct": "C", "explanation": "Göç kararını doğuran sorun otlak yetersizliğidir. Atlı ulaşım ise hareketin gerçekleştirilmesini kolaylaştırır. Bir araç veya becerinin varlığı, topluluğun neden yurdunu terk ettiğini tek başına açıklamaz." }, { "id": "DEP-01-Q-0055", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "**Türklerin ana yurttan göçlerine ilişkin aşağıdaki etkenlerden hangisi siyasi ve askerî nedenler kapsamında değerlendirilir?**", "options": { "A": "Boylar arası çatışmalar", "B": "Su kaynaklarının azalması", "C": "Sürü hastalıklarının yayılması", "D": "Otlakların yetersiz kalması", "E": "Kış koşullarının ağırlaşması" }, "correct": "A", "explanation": "Boylar arası çatışmalar, güvenlik ve hâkimiyet ilişkileriyle ilgili siyasi ve askerî bir etkendir. Diğer seçenekler doğal koşullar veya hayvancılığa dayalı geçimin zorlaşmasıyla ilişkilidir." }, { "id": "DEP-01-Q-0056", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "Bir boyun yaşadığı bölgede ağır kış şartları sürmüş, hayvanların otlaklara ulaşması güçleşmiş ve kıtlık yaşanmıştır.\n\n**Bu olayın göçle ilişkisi kurulurken aşağıdakilerden hangisi özellikle dikkate alınmalıdır?**", "options": { "A": "Her boyun aynı tarihte ayrıldığı", "B": "Kıtlığın yalnız savaştan doğduğu", "C": "Kışın tarımı bütünüyle bitirdiği", "D": "İklimin üretimi etkilemediği", "E": "Doğal ve ekonomik etkilerin birleştiği" }, "correct": "E", "explanation": "Ağır kış doğal bir etkendir; hayvanların beslenmesinin güçleşmesi ve kıtlık ise bunun geçim üzerindeki sonuçlarıdır. Bu nedenle doğal ve ekonomik açıklamalar aynı olayda birbirini tamamlayabilir." }, { "id": "DEP-01-Q-0057", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "Bir bölgede kuraklık yaşanırken komşu bir siyasi gücün saldırıları da artmıştır. Bölgedeki topluluk bu koşullar altında yurdunu terk etmiştir.\n\n**Bu göç hakkında aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi yapılabilir?**", "options": { "A": "Yalnız nüfus artışına bağlıdır.", "B": "Birden fazla etkenle ilişkilidir.", "C": "Mevsimlik hareketin örneğidir.", "D": "Bütün topluluklarca gerçekleştirilmiştir.", "E": "Siyasi baskıdan bağımsızdır." }, "correct": "B", "explanation": "Kuraklık doğal ve ekonomik güçlükler doğurabilirken saldırılar güvenliği tehdit eder. Metin iki farklı etkeni birlikte verdiğinden göçü tek bir nedene indirgemek doğru olmaz." }, { "id": "DEP-01-Q-0058", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "Türk göçlerine ilişkin aşağıdaki gelişmeler verilmiştir:\n\nI. Otlakların sürüleri beslemekte yetersiz kalması\nII. Boylar arasındaki askerî mücadelelerin artması\nIII. Göç edilen bölgelerde yeni siyasi oluşumların ortaya çıkması\n\n**Bunlardan hangileri göçü başlatabilecek nedenler arasında değerlendirilebilir?**", "options": { "A": "Yalnız I", "B": "Yalnız III", "C": "I ve III", "D": "I ve II", "E": "II ve III" }, "correct": "D", "explanation": "Otlak yetersizliği geçim sorununa, boylar arası mücadeleler ise güvenlik ve hâkimiyet sorunlarına yol açarak göçü tetikleyebilir. Göç edilen yerde yeni siyasi oluşumların ortaya çıkması ise verilen anlatımda göç sonrası bir gelişmedir." }, { "id": "DEP-01-Q-0059", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "Bir topluluk nüfus artışına rağmen üretimini artırarak ihtiyaçlarını karşılamış ve yaşadığı bölgede kalmıştır.\n\n**Bu durum aşağıdaki yargılardan hangisine karşı örnek oluşturur?**", "options": { "A": "Nüfus artışı mutlaka göç doğurur.", "B": "Üretim artışı ihtiyaçları karşılayabilir.", "C": "Kaynak yeterliliği göçü etkileyebilir.", "D": "Topluluklar aynı bölgede kalabilir.", "E": "Nüfusla üretim birlikte değerlendirilebilir." }, "correct": "A", "explanation": "Örnek, nüfus artışının her durumda göç doğurmadığını gösterir. Artan ihtiyaçların üretimle karşılanabilmesi, nüfus baskısının göçe dönüşmesini engelleyebilir. Bu nedenle nüfus ile kaynaklar birlikte değerlendirilmelidir." }, { "id": "DEP-01-Q-0060", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "Bir tarihçi, bir Türk boyunun batıya göç ettiğini belirlemiş; ancak göçün gerçekleştiği döneme ait iklim, geçim ve siyasi koşullar hakkında yeterli veriye ulaşamamıştır.\n\n**Tarihçinin bu göçle ilgili aşağıdaki yaklaşımlardan hangisini benimsemesi uygundur?**", "options": { "A": "Yön bilgisinden nedeni çıkarmak", "B": "Bütün göçleri kuraklığa bağlamak", "C": "Nedeni ek kanıtlarla araştırmak", "D": "Genel listeyi kesin kanıt saymak", "E": "Siyasi etkenleri baştan elemek" }, "correct": "C", "explanation": "Göç yönü, göçün nedenini tek başına belirlemez. Genel neden listeleri olası açıklamalar sağlar; belirli bir olayın nedenini ortaya koymak için o döneme ve topluluğa ilişkin kanıtlar gerekir." }, { "id": "DEP-01-Q-0061", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "Bir boy, komşu topluluğun saldırısı nedeniyle otlaklarını kullanamaz hâle gelmiş ve başka bir bölgeye göç etmiştir.\n\n**Bu olay aşağıdaki ilişkilerden hangisine örnek oluşturur?**", "options": { "A": "İnanç değişimi - Şehirleşme", "B": "Nüfus artışı - Veraset", "C": "Tarım gelişimi - İttifak", "D": "Siyasi baskı - Geçim sorunu", "E": "Ticari kazanç - İklim değişimi" }, "correct": "D", "explanation": "Saldırı siyasi ve askerî baskıdır; otlaklara erişimin kaybedilmesi geçimi zorlaştırır. Böylece siyasi bir gelişme ekonomik bir sorun da doğurarak göç kararına etki edebilir." }, { "id": "DEP-01-Q-0062", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "Bir topluluk, saldırı tehdidi karşısında yaşadığı yeri terk etmiştir. Başka bir topluluk ise yeni topraklarda yurt kurma düşüncesiyle hareket etmiştir.\n\n**Bu iki örnekten aşağıdaki sonuçlardan hangisine ulaşılabilir?**", "options": { "A": "Göçler aynı nedenle başlamıştır.", "B": "Göçlerin tamamı zorunludur.", "C": "Ekonomik etkenler belirleyicidir.", "D": "Hareketlilik yalnız mevsimliktir.", "E": "Göç kararlarının gerekçeleri farklılaşabilir." }, "correct": "E", "explanation": "İlk örnekte güvenlik tehdidi, ikincisinde yeni yurt edinme düşüncesi öne çıkmaktadır. Dolayısıyla göçleri yalnızca kaçış veya yalnızca yeni alanlara yönelme olarak açıklamak bütün örnekleri kapsamaz." }, { "id": "DEP-01-Q-0063", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "Bir Türk topluluğu için şu bilgiler verilmiştir:\n\n- Yaşadığı bölgede su ve otlak imkânları azalmıştır.\n- Komşu boylarla mücadeleler yoğunlaşmıştır.\n- Topluluk, atlı ulaşım imkânından yararlanarak yeni bir bölgeye göç etmiştir.\n\n**Bu bilgilerden aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?**", "options": { "A": "Geçim koşulları zorlaşmıştır.", "B": "Göçün tek nedeni kuraklıktır.", "C": "Boylar arası mücadele yaşanmıştır.", "D": "At hareketi kolaylaştırmıştır.", "E": "Farklı etkenler birlikte görülmüştür." }, "correct": "B", "explanation": "Metin geçim güçlüklerini ve boylar arası mücadeleleri birlikte vermektedir. Su ve otlak azalmasının kesin nedeni de belirtilmediğinden göçü yalnızca kuraklığa bağlamak mümkün değildir. At ise neden değil, hareketi kolaylaştıran imkândır." }, { "id": "DEP-01-Q-0064", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "**Türk topluluklarının Orta Asya’dan kuzey yönündeki yayılışını gösteren genel bir göç şemasında aşağıdaki bölgelerden hangisinin yer alması beklenir?**", "options": { "A": "Sibirya", "B": "Anadolu", "C": "Balkanlar", "D": "İran", "E": "Hindistan" }, "correct": "A", "explanation": "Genel göç şemalarında kuzey yönü Sibirya ile ilişkilendirilir. Bu şemalar farklı dönemlerdeki hareketleri özetler; bütün toplulukların aynı tarihte aynı güzergâhı izlediği anlamına gelmez." }, { "id": "DEP-01-Q-0065", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "**Türk topluluklarının genel yayılma yönleriyle ilgili aşağıdaki yön ve bölge eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?**", "options": { "A": "Kuzey - Sibirya", "B": "Doğu - Çin", "C": "Güney - Hindistan", "D": "Batı - Avrupa", "E": "Doğu - Balkanlar" }, "correct": "E", "explanation": "Orta Asya başlangıç alınan genel şemada Balkanlar batıdaki yayılma alanları arasında yer alır. Yönler belirlenirken çıkış bölgesi esas alınmalı, bir yerin konumu başlangıç noktasından bağımsız düşünülmemelidir." }, { "id": "DEP-01-Q-0066", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "IV. yüzyılın ikinci yarısında batıya ilerleyen Hunların hareketleri anlatılırken İdil’in aşılmasından söz edilmektedir.\n\n**Bu nehrin diğer adı aşağıdakilerden hangisidir?**", "options": { "A": "Don", "B": "Tuna", "C": "Volga", "D": "Dinyester", "E": "Dinyeper" }, "correct": "C", "explanation": "İdil veya İtil, Volga Nehri’nin tarihî adıdır. Hunların batıya ilerleyişinde bu nehir önemli bir coğrafi referanstır. Don, Tuna, Dinyester ve Dinyeper farklı akarsulardır." }, { "id": "DEP-01-Q-0067", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "**Hunların IV. yüzyıldaki batıya ilerleyişiyle ilişkili yayılma alanı aşağıdakilerden hangisidir?**", "options": { "A": "Lena havzası", "B": "Karadeniz’in kuzeyi", "C": "Ganj havzası", "D": "Kansu çevresi", "E": "Seyhun’un yukarısı" }, "correct": "B", "explanation": "Hunların batıya ilerleyişi İdil çevresinden Karadeniz’in kuzeyindeki alanlara ve Avrupa’ya uzanan hareketlerle ilişkilidir. Verilen diğer bölgeler farklı topluluk veya hareketlerle bağlantılıdır." }, { "id": "DEP-01-Q-0068", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "Peçeneklerin erken yaşam alanlarına ilişkin kayıtlarda Aşağı Seyhun boylarıyla bir gölün çevresi birlikte anılmaktadır.\n\n**Bu göl aşağıdakilerden hangisidir?**", "options": { "A": "Baykal", "B": "Balkaş", "C": "Issık Göl", "D": "Aral", "E": "Hazar" }, "correct": "D", "explanation": "TDV’nin Peçenekler maddesinde VIII. yüzyılda Aşağı Seyhun ve Aral çevresinde yaşadıklarını gösteren deliller bulunduğu belirtilir. Burada daha sonraki İdil ve Karadeniz çevresi yurtlarıyla erken yaşam alanı birbirinden ayrılmalıdır." }, { "id": "DEP-01-Q-0069", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "Peçeneklerin batıya yönelen hareketlerinde aşağıdaki alanlar öne çıkmaktadır:\n\nI. İdil’in batısı\nII. Aşağı Seyhun ve Aral çevresi\nIII. Yayık ve İdil çevresi\n\n**Bu alanların erken yaşam bölgesinden sonraki yurtlara doğru sıralanışı aşağıdakilerden hangisidir?**", "options": { "A": "II - III - I", "B": "I - II - III", "C": "III - I - II", "D": "II - I - III", "E": "I - III - II" }, "correct": "A", "explanation": "Kaynakta önce Aşağı Seyhun-Aral çevresi, ardından Yayık-İdil çevresindeki yurtlar ve sonrasında İdil’in batısına geçiş anlatılır. Sıralama, bu bölgelere ilişkin aşamaları gösterir; bütün Peçeneklerin aynı anda hareket ettiğini ifade etmez." }, { "id": "DEP-01-Q-0070", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "**Peçeneklerin göç güzergâhında geçen Yayık Nehri’nin diğer adı aşağıdakilerden hangisidir?**", "options": { "A": "Volga", "B": "Don", "C": "Tuna", "D": "Dinyeper", "E": "Ural" }, "correct": "E", "explanation": "Yayık, Ural Nehri’nin tarihî adıdır. İdil-Volga ve Yayık-Ural eşleştirmeleri, Peçeneklerin ara yurtlarını ve batıya hareketlerini ayırt etmeyi kolaylaştırır." }, { "id": "DEP-01-Q-0071", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "**Tuna Bulgarları ve İdil Bulgarlarının yayıldıkları alanlar aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?**", "options": { "A": "Sibirya - Balkanlar", "B": "Horasan - Orta İdil", "C": "Balkanlar - Orta İdil", "D": "Orta İdil - Balkanlar", "E": "Balkanlar - Doğu Türkistan" }, "correct": "C", "explanation": "Tuna Bulgarları Tuna ve Balkanlar çevresiyle, İdil Bulgarları Orta İdil bölgesiyle ilişkilidir. Aynı topluluğun farklı kollarının farklı alanlara yerleşmesi, bütün kolların tek bir güzergâhı izlemediğini gösterir." }, { "id": "DEP-01-Q-0072", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "Bir tarihçi, Bulgar topluluklarının bir bölümünün Tuna’ya, başka bir bölümünün Orta İdil’e yöneldiğini belirtmektedir.\n\n**Bu bilgi aşağıdaki yargılardan hangisini destekler?**", "options": { "A": "Göçler daima mevsimliktir.", "B": "Kollar farklı bölgelere yayılmıştır.", "C": "Bütün gruplar birlikte kalmıştır.", "D": "Güzergâhlar hiç değişmemiştir.", "E": "Göçün nedeni yalnız kuraklıktır." }, "correct": "B", "explanation": "Farklı Bulgar kollarının farklı coğrafyalara yönelmesi, bir topluluğun yayılışının birden fazla kol içerebildiğini gösterir. Verilen bilgi göçün nedenini veya bütün hareketlerin mevsimlik olduğunu ortaya koymaz." }, { "id": "DEP-01-Q-0073", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "**Ötüken merkezli Uygur Kağanlığı’nın sona ermesinden sonra Uygur gruplarının yerleştiği başlıca bölgeler aşağıdakilerden hangisidir?**", "options": { "A": "Tuna ve İdil", "B": "Seyhun ve Horasan", "C": "Kırım ve Kafkasya", "D": "Turfan ve Kansu", "E": "Lena ve Baykal" }, "correct": "D", "explanation": "840 sonrasında Uygur gruplarının yerleştiği başlıca bölgeler Turfan ve Kansu’dur. Bu dağılış, Ötüken’deki siyasi merkezin sona ermesinden sonra Uygurların farklı alanlarda varlıklarını sürdürdüğünü gösterir." }, { "id": "DEP-01-Q-0074", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "**Uygurların 840 sonrasında yerleştiği Turfan bölgesi aşağıdaki tarihî coğrafyalardan hangisi içinde yer alır?**", "options": { "A": "Doğu Türkistan", "B": "Balkanlar", "C": "Kuzey Kafkasya", "D": "Horasan", "E": "Orta İdil" }, "correct": "A", "explanation": "Turfan, Doğu Türkistan içindedir. Doğu Türkistan bir bölge adıdır; buraya yapılan her hareketin doğu yönünde olduğu anlamına gelmez. Göç yönü başlangıç ve varış noktaları karşılaştırılarak belirlenir." }, { "id": "DEP-01-Q-0075", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "Bir öğrenci, Ötüken’den Doğu Türkistan’daki bir bölgeye giden topluluğun, bölge adında Doğu kelimesi bulunduğu için mutlaka doğuya ilerlediğini söylemektedir.\n\n**Yönü doğru belirlemek için aşağıdakilerden hangisi esas alınmalıdır?**", "options": { "A": "Topluluğun inancı", "B": "Hükümdarın unvanı", "C": "Devletin kuruluş tarihi", "D": "Bölge adının yazımı", "E": "Çıkış-varış konumları" }, "correct": "E", "explanation": "Bir hareketin yönü çıkış noktasıyla varış noktasının coğrafi konumlarına bağlıdır. Bölge adındaki Doğu kelimesi tek başına hareket yönünü göstermez." }, { "id": "DEP-01-Q-0076", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "Baykal çevresinden kuzeye yönelerek zamanla Lena boylarına yerleşen Türk topluluğu, Sibirya’daki yayılma örnekleri arasında ele alınmaktadır.\n\n**Bu topluluk aşağıdakilerden hangisidir?**", "options": { "A": "Peçenekler", "B": "Oğuzlar", "C": "Yakutlar", "D": "Bulgarlar", "E": "Uygurlar" }, "correct": "C", "explanation": "Yakutlar veya Sahalar, Baykal çevresinden aşamalı olarak Lena boylarına yerleşmeyle ilişkilendirilir. Bu hareketin bütün aşamalarını tek bir kesin tarihe indirgemek yerine coğrafi bağlantı üzerinde durmak daha uygundur." }, { "id": "DEP-01-Q-0077", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "Oğuzların XI. yüzyıldaki hareketlerinde Seyhun çevresinden yöneldikleri ve Büyük Selçuklu Devleti’nin kuruluş alanı olan bölge önemli bir yer tutmaktadır.\n\n**Bu bölge aşağıdakilerden hangisidir?**", "options": { "A": "Kansu", "B": "Horasan", "C": "Orta İdil", "D": "Kırım", "E": "Lena havzası" }, "correct": "B", "explanation": "Horasan, Oğuzların XI. yüzyıldaki hareketlerinde ve Büyük Selçuklu Devleti’nin kuruluş sürecinde önemli bir alandır. Sonraki yayılmalar İran, Suriye ve Anadolu gibi farklı coğrafyalara uzanmış; bütün gruplar aynı son noktaya gitmemiştir." }, { "id": "DEP-01-Q-0078", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "Bir göç incelemesinde Oğuzların bir bölümünün Anadolu’ya ulaştığı, bazı grupların ise İran veya Arrân’da kaldığı belirtilmektedir.\n\n**Bu bilgilerden aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?**", "options": { "A": "Yerleşim alanları farklılaşmıştır.", "B": "Bazı gruplar İran’da kalmıştır.", "C": "Anadolu’ya ulaşan gruplar vardır.", "D": "Bütün gruplar Anadolu’ya ulaşmıştır.", "E": "Tek varış noktası bulunmamaktadır." }, "correct": "D", "explanation": "Metin bazı grupların Anadolu’ya gitmeden İran veya Arrân’da kaldığını açıkça belirtmektedir. Bu nedenle bütün Oğuzların Anadolu’ya ulaştığı söylenemez; göç kollarının farklı sonlanma alanları vardır." }, { "id": "DEP-01-Q-0079", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "Bir öğrenci, Attila’nın ordusunun İtalya’ya ilerlemesini bütün Hun halkının İtalya’ya yerleştiği şeklinde yorumlamıştır.\n\n**Öğrencinin değerlendirmesinde aşağıdakilerden hangisi birbirine karıştırılmıştır?**", "options": { "A": "Askerî sefer - Göç", "B": "Nehir - Göl", "C": "Otlak - Kışlak", "D": "Boy - Hanedan", "E": "Ana yurt - Başkent" }, "correct": "A", "explanation": "Bir ordunun askerî harekât sırasında ilerlemesi, bütün topluluğun aynı bölgeye göç edip yerleştiğini kanıtlamaz. Sefer, göç ve siyasi hâkimiyet alanları ayrı kanıtlarla değerlendirilmelidir." }, { "id": "DEP-01-Q-0080", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "Bir göç şemasında Hunların IV. yüzyıldaki batıya ilerleyişi, Uygurların 840 sonrasındaki dağılışı ve Oğuzların XI. yüzyıldaki hareketleri birlikte gösterilmiştir.\n\n**Bu şema değerlendirilirken aşağıdakilerden hangisi dikkate alınmalıdır?**", "options": { "A": "Bütün oklar aynı tarihlidir.", "B": "Her hareket aynı nedenlidir.", "C": "Tek topluluk hareket etmiştir.", "D": "Bütün yurtlar terk edilmiştir.", "E": "Farklı dönemler birlikte gösterilmiştir." }, "correct": "E", "explanation": "Şema farklı yüzyıllardaki hareketleri bir arada özetlemektedir. Okların aynı haritada bulunması, hareketlerin eş zamanlı veya aynı nedenle gerçekleştiğini göstermez. Dönem bilgileri ayrı okunmalıdır." }, { "id": "DEP-01-Q-0081", "topic": "İslamiyet Öncesi Türk Tarihi", "question": "Türk topluluklarının yayılışına ilişkin aşağıdaki eşleştirmeler verilmiştir:\n\nI. Yakutlar - Lena havzası\nII. İdil Bulgarları - Turfan\nIII. Uygurlar - Kansu\n\n**Bu eşleştirmelerden hangileri doğrudur?**", "options": { "A": "Yalnız I", "B": "Yalnız II", "C": "I ve III", "D": "I ve II", "E": "II ve III" }, "correct": "C", "explanation": "Yakutlar Lena havzasıyla, Uygurların bir kolu Kansu’yla ilişkilidir. İdil Bulgarlarının yerleşim alanı Orta İdil bölgesidir; Turfan ise Uygur yerleşimleriyle bağlantılıdır." } ] }